Biologie vmbo gl/tl 2019 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op donderdag 9 mei 2019.
- vragen
- 55
- punten
- 65
- N-term
- 0,8
Opgave 1Zingende muizen
- 1Muizenoren bestaan uit delen met dezelfde namen en taken als mensenoren. De geluidsprikkels van de muizenzang worden bij muizen wel omgezet in impulsen, maar…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 2In de informatie hierboven wordt een respons van mannetjesmuizen genoemd. Wat is de respons? En wat is de inwendige prikkel hiervoor? Schrijf je antwoord zo …Gedrag bij mens en dier2p
Opgave 2PAH
- 3In de afbeelding zie je het hart met enkele bloedvaten.Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 4PAH kan als gevolg hebben dat er te veel vocht tussen de cellen van het longweefsel komt. Ook tussen de longblaasjes en de omliggende haarvaten zit er dan te…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
- 5PAH kan verschillende oorzaken hebben. Eén daarvan is een erfelijke afwijking, veroorzaakt door een dominant gen (A). In de afbeelding zie je een stamboom va…Erfelijkheid en evolutie2p
Opgave 3Blauwalgen
- 6Heeft een blauwalg een celkern? En heeft een blauwalg een celwand? A geen van beide B alleen een celkern C alleen een celwand D een celkern en een celwandCellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 7Het schema hieronder stelt de fotosynthese voor. ...(1)… + water + lichtenergie glucose + …(2)… Wat moet op plaats 1 en op plaats 2 ingevuld worden om het …Cellen staan aan de basis2p
- 8Ayşe en Danny onderzoeken slootwater met daarin blauwalgen. Ze gebruiken hiervoor: − vier bekerglazen − vier waterbaden, elk ingesteld op een andere temperat…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
Opgave 4De axolotl
- 9De informatie hierboven gaat over enkele levenskenmerken van de axolotl. Twee levenskenmerken zijn ademhalen en reageren op prikkels. Gaat de informatie over…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 10De organismen in de informatie maken deel uit van een voedselketen. Om deze voedselketen compleet te maken is meer informatie nodig. Welke informatie ontbree…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 11Om een vrouwtje te lokken maakt een mannetje een soort dansje. Hierbij geeft hij geurstoffen af en gebruikt hij zijn staart om de geurstoffen naar het vrouwt…Gedrag bij mens en dier1p
- 12De axolotl houdt eigenschappen van een larve door een tekort aan jodium in het water. Door dit tekort kan de schildklier niet voldoende van de stof thyroxine…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 13Als een axolotl een poot verliest, groeit er op die plek vrijwel direct een klompje cellen. Alle cellen in dit klompje hebben dezelfde bouw. Vanuit dit klomp…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
Opgave 5Sikkelcel-anemie
- 14Door de sikkelcel-anemie is Daisy snel moe bij inspanning. Leg uit waardoor niet goed functionerende rode bloedcellen vermoeidheid kunnen veroorzaken.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 15Een tante en een oom van Daisy zijn beiden heterozygoot voor het gen dat sikkelcel-anemie veroorzaakt. Ze verwachten samen een kind. Hoe groot is de kans dat…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 6Cafeïne
- 16Bij een grote groep kinderen is onderzocht hoeveel van die kinderen dranken met cafeïne drinken (zie de afbeelding). 90 deel van de kinderen (%) 80 70 60 50 …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 17Cafeïne heeft invloed op de werking van een hormoon dat door de bijnieren wordt gemaakt. Toename van dit hormoon in het bloed heeft een versnelling van de ad…Reageren op prikkels1p
- 18Cafeïne wordt in het verteringsstelsel opgenomen in het bloed. De lever breekt cafeïne uit het bloed af.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 19In de tabellen hieronder staan gegevens over de voedingswaarde van een energiedrank en de energiebehoefte van jongens. per 100 ml energie eiwitten kool- vett…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 7Gaan met die banaan
- 20In de tabel ontbreken de gegevens van een groep voedingsstoffen die als brandstof kunnen dienen. Welke groep ontbreekt?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 21Bananen bevatten voedingsvezels. Leg uit wat de gunstige invloed is van voedingsvezels op het verteringskanaal.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 22Ali druppelt wat jodium op een stukje banaan. De jodium geeft een blauwzwarte verkleuring. Geef de naam van de voedingsstof die Ali hiermee aantoont in de ba…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 23Bananen bevatten veel kalium. Een teveel aan kalium in het bloed wordt door de nieren uitgescheiden. Deel P in de afbeelding geeft een deel van de nier aan d…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 8Vaccinatie bij ouderen
- 24Voor het onderzoek wordt een grote groep oudere mensen ingeënt met een vaccin. Dit vaccin bevat een verzwakt waterpokkenvirus. Om het onderzoek compleet te m…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 25Uit het onderzoek blijkt dat oudere mensen na de vaccinatie minder kans hebben om gordelroos te krijgen. Leg uit waardoor een vaccin met een verzwakt waterpo…Bescherming en antistoffen1p
- 26Welke vorm van immunisatie is het toedienen van het vaccin met een verzwakt waterpokkenvirus? A kunstmatige actieve immunisatie B kunstmatige passieve immuni…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 27In een ander onderzoek wordt een grote groep ouderen ingeënt tegen een bacterie die longontsteking veroorzaakt. In deze groep krijgen 49 mensen binnen twee j…Bescherming en antistoffen2p
Opgave 9Grauwe ganzen
- 28Over de onderzoeken 1 en 2 worden twee uitspraken gedaan. Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage . Kruis bij elke uitspraak aan of deze…Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage1p
- 29Uit onderzoek 3 blijkt dat de ganzen geleerd hebben in welk gekleurd bakje het voer zit. Leg uit dat hier sprake is van conditionering.Gedrag bij mens en dier1p
- 30Uit de resultaten van onderzoek 3 blijkt dat de ganzen kleuren kunnen onderscheiden. Ze hebben, net als mensen, twee typen zintuigcellen in hun ogen met deze…Reageren op prikkels1p
- 31Het leergedrag dat in onderzoek 4 beschreven wordt, treedt alleen in een korte periode na het uitkomen van de eieren op. Hoe heet dit type leergedrag?Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 10Baarmoederhalskanker
Opgave 11Pijn bij vissen
- 33Het centraal zenuwstelsel van vissen bestaat uit vier delen met dezelfde namen en functies als bij mensen. Twee van die delen zijn het ruggenmerg en de grote…Reageren op prikkels2p
- 34Uit het feit dat de pijnstiller geen invloed heeft op de reactie van de vissen, leidt Lisa af dat het spartelen van de vissen een reflex is. Leg uit waardoor…Reageren op prikkels1p
- 35Twee uur na het experiment is er een verschil in het gedrag van de vissen van beide groepen. De vissen die de pijnstiller hebben gekregen, gedragen zich norm…vervallen1p
Opgave 12Golfstromen
- 36Noteer een voedselketen bestaande uit vier schakels uit de informatie.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 37Noteer een abiotische factor uit de informatie die invloed heeft op de overlevingskansen van organismen in het zeewater voor de kust van Zuid-Amerika.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 38De temperatuur van het zeewater voor de westkust van Zuid-Amerika wisselt voortdurend onder invloed van de golfstromen (zie het diagram). 3 temperatuur hoger…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 39Soms wordt de koele golfstroom voor de kust van Zuid-Amerika verdrongen door een warme stroom. Dit verschijnsel wordt El Niño genoemd. Het water van deze war…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
Opgave 13Schubbeneters
- 40Hoe heet de theorie die verklaart hoe in de loop van de tijd door mutatie en selectie nieuwe soorten ontstaan uit een gemeenschappelijke voorouder?Erfelijkheid en evolutie1p
- 41Welke groep vissen is volgens de stamboom het langst geleden als aparte groep ontstaan? A Petrochromis B blauwe regenboogvis C Plecodus D schubbeneter E prin…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 42Aan welke groep vissen is een schubbeneter het meest verwant volgens de stamboom? A aan de Petrochromis B aan de blauwe regenboogvis C aan de Plecodus D aan …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 43Uit kruisingsproeven blijkt dat de eigenschappen linksmondig en rechtsmondig erfelijk zijn. In de tabel staan de resultaten van enkele kruisingen met schubbe…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 14De zwarte populier
- 44Timo maakt voor een biologie-opdracht een beschrijving van de zwarte populier. hoogte tot 35 meter leeftijd kan 100 tot 150 jaar oud worden bloeitijd maart -…Van generatie op generatie1p
- 45Zwarte populieren hebben óf alleen mannelijke óf alleen vrouwelijke bloemen. In de afbeelding zie je deze twee typen bloemen.Van generatie op generatie1p
- 46Zwarte populieren hebben windbestuiving. Noteer een kenmerk van bloemen met windbestuiving.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 47Uit knoppen aan de wortels van een zwarte populier kunnen nieuwe zwarte populieren groeien. Een bioloog wil van een groepje van vier zwarte populieren bepale…Van generatie op generatie1p
Opgave 15Nieuwe voorbehoedmiddelen
- 48In de tekst hierboven worden enkele veel gebruikte voorbehoedmiddelen genoemd. Noteer een andere betrouwbare manier waarop zowel mannen als vrouwen ervoor ku…Van generatie op generatie1p
- 49Hierboven is het voorplantingsstelsel van een man afgebeeld. Welke letter in de afbeelding geeft een orgaan aan waarin een kunststofpropje wordt aangebracht …Van generatie op generatie1p
- 50Na het aanbrengen van kunststofpropjes in de voortplantingsorganen van een man verandert de samenstelling van het sperma. Schrijf de naam op van een orgaan d…Van generatie op generatie1p
- 51Een vrouw moet een SILCS zelf aanbrengen in haar lichaam.Van generatie op generatie1p
- 52Kasia gebruikt de SILCS volgens voorschrift. Leg uit op welke twee manieren de SILCS Kasia beschermt tegen zwangerschap.Van generatie op generatie2p
- 53In de informatie staat dat een microchip hormoon afgeeft om een zwangerschap te voorkomen. Wat is de werking van dit hormoon? A Het bevordert de menstruatie.…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 54Hierboven zie je een doorsnede van de huid. Welke letter in de afbeelding geeft de laag aan waarin een microchip als voorbehoedmiddel wordt aangebracht?Reageren op prikkels1p
- 55Een microchip en een implantatiestaafje geven hormoon af. In de afbeelding zie je vier diagrammen. P Q hoeveelheid hoeveelheid hormoon hormoon in het bloed i…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p