Biologie vmbo gl/tl 2019 · tijdvak 2
Centraal examen, afgenomen op maandag 17 juni 2019.
- vragen
- 51
- punten
- 60
- N-term
- 0,8
Opgave 1Kruiden
- 1Heeft er vóór de oogst van kruidnagels bevruchting plaatsgevonden in de bloemen van de kruidnagelboom? En heeft er vóór de oogst van de bessen bevruchting pl…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 2Kan de gemberplant zich geslachtelijk voortplanten? En kan de gemberplant zich ongeslachtelijk voortplanten? A alleen geslachtelijk B alleen ongeslachtelijk …Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 2Voedsel van mensachtigen
- 3Volgens wetenschappers was het darmkanaal van Australopithecus afarensis langer dan dat van Homo sapiens . Leg uit dat de lengte van het darmkanaal een aanpa…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 4Vanaf ongeveer twee miljoen jaar geleden gingen mensachtigen jagen om aan voedsel te komen. Jagen is een inspannende bezigheid waardoor de lichaamstemperatuu…Reageren op prikkels1p
- 5Homo erectus gebruikte werktuigen om het voedsel in stukken te snijden. Daardoor kon hij het voedsel makkelijker fijn kauwen. Leg uit waardoor fijngekauwd vo…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 6Homo sapiens is een echte alleseter. Dat is aan de kiezen te zien. Hoe heet het type kiezen dat voornamelijk bij alleseters voorkomt?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 3Madagaskar
- 7In de informatie staan namen van verschillende organismen. Deze organismen maken deel uit van voedselketens. Schrijf zo’n voedselketen op met vier organismen…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 8Is de baobab een consument, een producent of een reducent? A een consument B een producent C een reducentPlanten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
Opgave 4Klipdassen
- 9In bovenstaande informatie worden een prikkel en een bijbehorende respons beschreven. Noem de prikkel en de respons. Schrijf je antwoord zo op: prikkel: ....…Gedrag bij mens en dier1p
- 10Na de geboorte zoogt een vrouwtje haar jongen drie dagen lang. Daarna brengt ze haar jongen vast voedsel. Wat is de naam van dit type voortplantingsgedrag?Gedrag bij mens en dier1p
- 11De rotsen waarop klipdassen leven, hebben lichtgekleurde strepen. Die strepen bestaan uit mineralen uit de urine van klipdassen. Drie delen van het uitscheid…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 12Klipdassen leven in groepen van één volwassen mannetje en meerdere vrouwtjes. Het mannetje plast regelmatig op de hoeken van zijn terrein. Wat is de functie …Gedrag bij mens en dier1p
- 13Gerdien en Hanneke praten over de stamboom. Gerdien zegt dat klipdassen eerder zijn ontstaan dan aardvarkens. Hanneke zegt dat klipdassen meer verwant zijn a…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 5Guanovleermuizen
- 14In een grote groep vleermuizen jagen meerdere vleermuizen soms op dezelfde prooi. Als één van de vleermuizen de prooi bijna te pakken heeft, maakt die vleerm…Gedrag bij mens en dier1p
- 15Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van het gemiddelde gewicht van de vleermuizen uit elk van de vi…uitwerkbijlage2p
- 16Het gemiddelde lichaamsgewicht van de vleermuizen in de vier gebieden is niet gelijk. Dit kan verklaard worden door verschillen in biotische factoren in die …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 17Vleermuizen zijn zoogdieren. De geboorte van vleermuizen bestaat uit dezelfde fasen als de geboorte bij mensen. Hoe heet de fase van de geboorte die aan de u…Van generatie op generatie1p
- 18Na de uitdrijving volgt de nageboorte. Bij de nageboorte komt de navelstreng naar buiten. Geef de naam van een ander deel dat bij de nageboorte naar buiten k…Van generatie op generatie1p
Opgave 7Organen in de hals
- 20Noteer de naam van een proces dat geregeld wordt door het schildklierhormoon.Reageren op prikkels1p
- 21De werking van de schildklier wordt geregeld door een hormoon. Dat hormoon wordt door een hormoonklier bij de hersenen gemaakt. Geef de naam van deze hormoon…Reageren op prikkels1p
- 22De schildklier behoort tot het hormoonstelsel. In de afbeelding zijn ook organen van andere orgaanstelsels weergegeven. Noteer twee andere orgaanstelsels waa…Cellen staan aan de basis2p
Opgave 8Draagmoeder
- 23Draagmoederschap biedt een oplossing voor paren bij wie zwangerschap niet mogelijk is. In een laboratorium worden eicellen van een vrouw bevrucht door zaadce…Van generatie op generatie1p
- 24In de informatie is sprake van een draagmoeder en van een buitenlands paar. De draagmoeder heeft een tweeling gebaard. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. …Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
- 25Is de tweeling waarover in het krantenbericht geschreven wordt, een eeneiige tweeling of is het een twee-eiige tweeling? Leg je antwoord uit met behulp van d…Erfelijkheid en evolutie1p
- 26Het syndroom van Down kan ontstaan doordat er iets fout is gegaan bij de meiose. Welke cellen ontstaan door meiose? A alleen de geslachtscellen B alleen de e…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 9Popcornlongen
- 27Iemand met popcornlongen heeft minder zuurstof in zijn bloed dan een gezonde persoon in een vergelijkbare situatie. Leg uit waardoor dit komt.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 28Patiënten met popcornlongen moeten vaak hoesten. Bij het hoesten trekken de buikspieren zich krachtig samen. Gaat het middenrif dan omhoog of omlaag? En heef…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 10De navelstreng
- 29In de afbeelding zie je een dwarsdoorsnede van een navelstreng.Cellen staan aan de basis1p
- 30Als gevolg van het dichtdrukken van de navelstreng, veranderen bij de ongeboren baby de gehaltes aan zuurstof en koolstofdioxide in het bloed. Op de uitwerkb…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
- 31De artsen doen een onderzoek om na te gaan of hun vermoeden juist is. Schrijf een werkplan voor zo’n onderzoek.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 11Het mazelenvirus
- 32Voor het functioneren van het afweersysteem is het belangrijk dat witte bloedcellen ziekteverwekkers kunnen herkennen. Waaraan herkennen witte bloedcellen zi…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 33Witte bloedcellen die niet besmet zijn met het mazelenvirus, proberen het virus te bestrijden. In diagram 1 zie je hoe het aantal witte bloedcellen verandert…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 34In Nederland worden kinderen ingeënt tegen mazelen. Daarvoor wordt een verzwakt mazelenvirus gebruikt. Welke vorm van immunisatie is zo’n inenting? A kunstma…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
Opgave 13Melatonine
- 36In de afbeelding zie je een doorsnede van een oog. P Q R S T Welke letter geeft het deel aan waarin impulsen ontstaan die de productie van melatonine beïnvlo…Reageren op prikkels1p
- 37Het netvlies bevat ook twee typen zintuigcellen die ervoor zorgen dat je kan zien. Noteer de namen van deze twee typen zintuigcellen en leg uit wat het versc…Reageren op prikkels2p
- 38De resultaten in de groepen 1 en 3 worden met elkaar vergeleken. Hoeveel uur later vindt de melatoninestijging plaats bij groep 3 dan bij groep 1?Reageren op prikkels1p
- 39Leg uit dat je uit het diagram kunt afleiden dat de invloed van cafeïne in zwak licht groter is dan in fel licht.Reageren op prikkels1p
Opgave 14Een bijzondere vogel
- 40Rode kardinalen zingen in de voortplantingstijd om een partner te lokken voor de voortplanting. Hoe heet dit type voortplantingsgedrag?Gedrag bij mens en dier1p
- 41De bijzondere vogel zong niet in de voortplantingstijd. De inwendige prikkel voor dit gedrag ontbrak bij deze vogel. Wat is deze inwendige prikkel?Reageren op prikkels1p
- 42Bij vogels hebben de mannetjes twee gelijke geslachtschromosomen (ZZ) en vrouwtjes twee verschillende (ZW). Als de bijzondere vogel voor de helft mannelijk i…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 15Citrusvruchten
- 43Daisy en Kevin praten over het kweken van citrusvruchten. Daisy beweert dat de kwekers natuurlijke selectie toepasten om een geschikte plant te kweken. Kevin…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 44Met behulp van DNA-onderzoek kan de onderlinge verwantschap van de citrusplanten worden onderzocht. Geef de naam van het deel van de cel waarin zich DNA van …Cellen staan aan de basis1p
- 45Eén gram koolhydraten levert 16,8 kJ energie. Hoeveel procent van de energie in mandarijnen is afkomstig van koolhydraten? Leg je antwoord uit met een bereke…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 46Koolhydraten leveren energie. Noem nog twee groepen voedingsstoffen die energie kunnen leveren.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 16Het syndroom van Carpenter
- 47Karen en Richard hebben een kind met het syndroom van Carpenter. Zelf hebben ze deze aandoening niet. Karen is in verwachting van hun tweede kind. Hoe groot …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 48Karen en Richard vragen aan de dokter of met prenataal onderzoek vastgesteld kan worden of hun tweede kind het syndroom van Carpenter heeft. De dokter stelt …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 17Darmziekte
- 49Je ziet een afbeelding van de bloedsomloop.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 50Welke letter geeft het deel aan waar het slangetje doorheen gaat om het voedsel uit de maag te halen? En hoe heet dat deel? Schrijf je antwoord zo op: letter…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 51Het bloed van de baby moet worden onderzocht. De verpleegkundige haalt 2 mL bloed uit haar armader. Is het afgenomen bloed zuurstofarm of zuurstofrijk? En wo…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p