Biologie vmbo gl/tl 2021 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op woensdag 26 mei 2021.
- vragen
- 55
- punten
- 65
- N-term
- 1,1
Opgave 1Bloedproducten
- 1Bloed bevat hormonen. Welk bloedproduct bevat de meeste hormonen? A bloedplaatjes B bloedplasma C rode bloedcellenHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 2David krijgt een transfusie met rode bloedcellen. Zijn bloed heeft de volgende kenmerken: antigeen antistof B anti-A Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kr…Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage2p
- 3Voor de transfusie moet de verpleegkundige een holle naald in een bloedvat in de arm van David prikken. Twee bloedvaten zijn goed bereikbaar: de armader en d…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 4Het bloedproduct gaat vanuit de arm naar het hart van David. In de afbeelding zijn enkele delen van het hart met letters aangegeven.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 2Hormoon FGF21
- 5FGF21 wordt na aanmaak in de lever afgevoerd via het bloed. Geef de naam van het bloedvat dat bloed afvoert vanuit de lever.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 6Hoeveel keer komt FGF21 minimaal door het hart wanneer het via de kortste weg van de lever naar de hersenen gaat? A geen keer B één keer C twee keerHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 7In een laboratorium wordt bij muizen onderzoek gedaan naar de werking van FGF21. De wetenschappers willen weten of muizen gewicht verliezen als FGF21 twee we…Reageren op prikkels2p
Opgave 3Chromosomen van een baby
- 8Hoeveel chromosomen heeft een huidcel van een baby met trisomie?Erfelijkheid en evolutie1p
- 9Tijdens een zwangerschap kan worden vastgesteld of een embryo trisomie heeft. Hiervoor worden huidcellen van het embryo gebruikt die via een bepaalde onderzo…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 10De huidcellen worden in het laboratorium gestimuleerd om te delen, zodat de chromosomen kunnen worden onderzocht. Welk type celdeling vindt plaats bij de hui…Erfelijkheid en evolutie1p
- 11Door het onderzoek van de chromosomen kan ook worden vastgesteld of het embryo een jongen of een meisje is. Leg uit hoe je aan de chromosomen kunt zien dat h…Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 4Koolstofdioxide in planten
- 12Via deel T wordt koolstofdioxide opgenomen. Wat is de naam van deel T?Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 13Koolstofdioxide en water worden door planten omgezet in glucose. In welke cellen kan deze omzetting plaatsvinden? A alleen in de cellen P en Q B alleen in de…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 14Een deel van de gemaakte glucose wordt naar de wortels vervoerd. Leg uit waardoor wortelcellen zelf geen glucose kunnen maken uit koolstofdioxide en water.Cellen staan aan de basis1p
- 15Door welke vaten vindt transport van glucose naar de wortels plaats? A alleen door bastvaten B alleen door houtvaten C door bastvaten en door houtvatenPlanten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
Opgave 5Fruitvliegen
- 16Wat is volgens de informatie de sleutelprikkel voor het beschreven baltsgedrag van het mannetje?Gedrag bij mens en dier1p
- 17In de afbeelding zijn verschillende stadia in de voortplanting van fruitvliegen met een cijfer aangegeven. De genotypen van deze stadia worden met elkaar ver…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 6Buiktyfus
- 18Op de uitwerkbijlage staan voorbeelden van delen van cellen. Teken in het kader op de uitwerkbijlage één bacteriecel. Gebruik één of meerdere voorbeelden om …Cellen staan aan de basisuitwerkbijlage1p
- 19Cynthia en Elvira reizen door India. Cynthia heeft voor de reis een vaccinatie tegen buiktyfus gehad, Elvira niet. Na een gezamenlijke maaltijd krijgt Elvira…Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage2p
Opgave 7Gebarentaal
- 20Om achter de betekenis van gebaren van chimpansees te komen, maken de onderzoekers eerst een tabel met beschrijvingen van verschillende gedragingen. Hieronde…Gedrag bij mens en dier1p
- 21De onderzoekers gebruiken in hun verslag afbeeldingen om gebaren van de chimpansees te verduidelijken. Eén daarvan zie je hieronder.Gedrag bij mens en dier1p
- 22Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de gegevens uit de tabel.uitwerkbijlage2p
- 23Over de gegevens in de tabel hierboven doet Steffie twee uitspraken. 1 Er zijn bij chimpansees meer verschillende communicatieve dan non-communicatieve gebar…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 24Tijdens het onderzoek gebruiken de chimpansees ook gebaren om iets duidelijk te maken aan de onderzoekers. Is dit sociaal gedrag? Leg je antwoord uit.Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 8Cassave
- 25De wortels van cassaveplanten slaan reservestoffen op. Ze hebben ook nog andere functies. Noem één andere functie.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 26De cassaveknollen van boer Winston worden verwerkt tot chips. In de tabel staan de voedingswaarden van cassavechips. Eén gram koolhydraten levert 16,8 kJ ene…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 27Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van het menselijke verteringsstelsel. Als je cassavechips eet, worden in bepaalde organen stoffen uit de cassavechi…uitwerkbijlagevervallen2p
- 28De cassaveplanten van boer Winston hebben last van de groene mijt, die van de bladeren eet. Als er veel mijten van de bladeren eten, worden de cassaveknollen…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 29In de afbeelding hieronder zie je vier schema’s die de voedselrelaties weergeven tussen de genoemde organismen.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 30Boer Winston vermeerdert de cassaveplanten ongeslachtelijk om de voedingswaarden van de knollen constant te houden. Leg uit waardoor bij ongeslachtelijke voo…Van generatie op generatie1p
- 31Kan de cassaveplant zich in het wild geslachtelijk voortplanten? Leg je antwoord uit met behulp van afbeelding 1 en 2.Van generatie op generatie1p
Opgave 9Hormoonklieren in de hersenen
- 32De letters P en Q in de afbeelding geven twee delen van het centraal zenuwstelsel aan. Hoe heten deze delen? Schrijf je antwoord zo op: P = .................…Reageren op prikkels2p
- 33De epifyse maakt het hormoon melatonine dat het slapen regelt. De productie van dit hormoon wordt beïnvloed door de hoeveelheid licht die op het netvlies val…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 34Jens doet twee uitspraken over hormonen uit de hypofyse: 1 Hormonen uit de hypofyse beïnvloeden de groei. 2 Hormonen uit de hypofyse beïnvloeden de menstruat…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 35Naar aanleiding van het schema in de afbeelding doet Nelly twee uitspraken: 1 Thyroxine remt de productie van TRH. 2 Als thyroxine de hypofyse remt, maakt de…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 10Teken
- 36Teken hebben een speciaal zintuig voor het opsporen van koolstofdioxide: het orgaan van Haller. Aan de hoeveelheid koolstofdioxide in de lucht herkent een te…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 37Noem een orgaanstelsel waarin Borrelia-bacteriën zich volgens de informatie kunnen verschuilen.Reageren op prikkels1p
- 38Elisabeth gaat met haar hond door het bos wandelen. Thuis ontdekt ze een teek op haar onderbeen. Ze bekijkt de teek met een loep. Ze ziet een volledig bruin …Bescherming en antistoffen1p
- 39In de informatie over de levenscyclus worden enkele levenskenmerken van teken beschreven. Noem één zo’n levenskenmerk.Cellen staan aan de basis1p
- 40Hoeveel chromosomen bevat een zaadcel van een teek?Erfelijkheid en evolutie1p
- 41Een larve ontwikkelt zich tot een nimf. Noem een kenmerk van het fenotype van larven dat volgens de informatie tijdens deze ontwikkeling verandert.Cellen staan aan de basis1p
- 42Ellen trekt twee conclusies uit de stamboom. 1 Teken zijn meer verwant aan schorpioenen dan aan spinnen. 2 Hooiwagens zijn eerder ontstaan dan teken. Zijn de…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 11Een poster over voorplanting
- 43Op het lege kaartje wil Amber de functie van deel U noteren. Wat moet ze op dit kaartje schrijven?Van generatie op generatie1p
- 44Amber moet nog drie kaartjes bij de afbeelding van het vrouwelijke lichaam plakken. Welk kaartje hoort bij het deel met de letter T? A gevoelig voor seksuele…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 45Amber praat met Joris over haar poster. Amber zegt dat menstruatiebloed het lichaam via deel S verlaat. Joris zegt dat in deel Q een foetus kan ontwikkelen. …Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 46Drie delen van het mannelijke voortplantingsstelsel zijn V, W en X. Welke delen vervoeren zaadcellen? A alleen de delen V en W B alleen de delen V en X C all…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 12Kraaien
- 47Wat is de uitwendige prikkel voor de andere kraaien om mee te gaan schelden?Gedrag bij mens en dier1p
- 48Naar aanleiding van het diagram worden twee uitspraken gedaan. Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage . Kruis bij elke uitspraak aan of…Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage1p
- 49Een van de medewerkers beweert dat kraaien tegen alle typen maskers schelden en niet alleen tegen het masker dat gebruikt werd om de kraaien te vangen. Schri…Gedrag bij mens en dier1p
- 50In het diagram is te zien dat in de loop van de tijd steeds meer kraaien gaan schelden tegen medewerkers met het masker op. Ook jongen die pas ná het begin v…Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 13Goed zien
- 51Het oog bestaat uit verschillende lagen. Geef de naam van de laag waar lichtprikkels worden omgezet in impulsen.Reageren op prikkels1p
- 52In de iris bevinden zich kringspieren en lengtespieren. Deze spieren regelen hoeveel licht het oog binnenkomt. Welke van de genoemde spieren trekken samen bi…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 14De kattenkrabziekte
- 53Noteer twee manieren waarop witte bloedcellen de ziekteverwekker kunnen bestrijden.Bescherming en antistoffen2p
- 54Drie vloeistoffen in het lichaam zijn: bloed, lymfe en weefselvloeistof. In welke van deze vloeistoffen kan de verwekker van de kattenkrabziekte zich bij een…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 55Welke leeftijdsgroep heeft het hoogste percentage personen met kattenkrabziekte? Leg je antwoord uit met berekeningen.2p