Biologie vmbo gl/tl 2021 · tijdvak 3
Centraal examen, afgenomen op woensdag 7 juli 2021.
- vragen
- 56
- punten
- 61
- N-term
- 1,2
Opgave 1Een blaasontsteking
- 1Een blaasontsteking komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen. In de afbeelding zie je enkele organen in de onderbuik van een man en van een vrouw.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 2Bij veel mannen wordt de prostaat groter als ze ouder worden. De prostaat drukt dan tegen de urineblaas. Dit kan tot gevolg hebben dat de blaas niet goed lee…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 3Als je veel drinkt, moet je veel plassen. De kans om een blaasontsteking te krijgen is daardoor kleiner dan wanneer je weinig drinkt. Leg uit dat veel plasse…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 4Bacteriën die een blaasontsteking veroorzaken, kunnen zich via een urineleider verder verspreiden. Hoe heet het orgaan waarin bacteriën als eerste terechtkom…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 2Algen en salamanders
- 5In de eitjes van gevlekte molsalamanders leven eencellige algen. Deze plantjes gebruiken afvalstoffen van de larven die in de eitjes groeien. De larven maken…Cellen staan aan de basis1p
- 6De algen komen ook voor in cellen van larven. De twee stoffen die nodig zijn voor de fotosynthese, nemen de algen op uit cellen van de larven. Welke twee sto…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 7De larven van de molsalamanders hebben voordeel van de stoffen die de algen produceren bij de fotosynthese. De volwassen molsalamanders bevinden zich overdag…Cellen staan aan de basis2p
Opgave 3Een gordeldier
- 8Leg uit wat voor het gordeldier een voordeel is van een uitgestelde innesteling.Van generatie op generatie1p
- 9Een geslachtscel van het negenbandig gordeldier bevat 32 chromosomen. Hoeveel chromosomen bevat een levercel van een embryo van dit dier?Erfelijkheid en evolutie1p
- 10Het negenbandig gordeldier krijgt meestal vier jongen per keer. Deze vier jongen vormen samen altijd een eeneiige vierling en hebben hetzelfde genotype. Leg …Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 4Een strenge winter
Opgave 5De ziekte van Dercum
- 12De ziekte van Dercum is een zeldzame aandoening waarbij gezwellen ontstaan in het vetweefsel onder de huid. Zulke gezwellen worden lipomen genoemd en kunnen …Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 13Waar in het centraal zenuwstelsel worden deze impulsen verwerkt tot bewuste waarneming van de pijn? A in de grote hersenen B in de kleine hersenen C in de he…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 14Hoe heten de zenuwcellen die de impulsen vanuit de huid naar het centraal zenuwstelsel geleiden?Reageren op prikkels1p
Opgave 6Zwartvoetkatten
Opgave 7Hemochromatose
- 17Door de ziekte hemochromatose worden er te veel ijzerzouten uit het voedsel in het bloed opgenomen. Het teveel aan ijzer komt onder andere terecht in de alvl…Reageren op prikkels1p
- 18Hemochromatose is een erfelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een recessief gen. Susan heeft hemochromatose. Tom is heterozygoot voor het gen dat hemochr…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 8Leverschade
- 19Enkele functies die organen in het lichaam kunnen hebben, zijn: 1 het afbreken van gifstoffen 2 het maken van adrenaline 3 het maken van enzymen voor de spij…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 20Leverschade kan tot gevolg hebben dat er veel van een bepaalde stof uit de lever terechtkomt in het bloed. Deze stof wordt aangeduid met de afkorting ALAT. I…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 21Leverschade kan tot gevolg hebben dat de lever groter wordt. Door celdeling maakt de lever dan nieuwe levercellen. Hoe heet deze celdeling?Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 9Moyamoya
- 22Is er bij moyamoya sprake van vernauwing van slagaders of is er sprake van vernauwing van aders? Leg je antwoord uit.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 23In de afbeelding hieronder zie je een schema van de bloedsomloop.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 11De ziekte van Bechterew
Opgave 12Een bloedtransfusie
Opgave 13De ziekte van Fabry
- 28Koen heeft de ziekte van Fabry. Hoeveel procent van zijn zaadcellen bevat het gen voor deze ziekte? A 0% B 50% C 100%Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 29Door prenataal onderzoek kan vastgesteld worden of een baby het gen voor de ziekte van Fabry heeft. Er worden dan eerst cellen van de ongeboren baby weggenom…Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 14Edelpapegaaien
- 30Wat is de functie van de kleur van het mannetje tijdens het zoeken naar voedsel?Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 31In bovenstaande informatie is sprake van territoriumgedrag. Welke zin uit de informatie beschrijft territoriumgedrag? Schrijf de eerste twee woorden en de la…Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 15Evolutie van gewervelde dieren
Opgave 16Zakkenrollers
Opgave 18Het Duane-syndroom
Opgave 19Een niertransplantatie
Opgave 20Gedrag van een hond
Opgave 21Een droge omgeving
Opgave 23Krolse poezen
- 42Enkele biologen doen een experiment om te onderzoeken wat de invloed is van het aantal uren licht per dag op het optreden van oestrogeenpieken. Ze plaatsen e…Reageren op prikkels1p
- 43Krolse poezen zijn erg onrustig en lopen vaak weg. Daarom laten sommige mensen de eierstokken van hun poes weghalen. Leg uit waardoor een poes niet meer krol…Reageren op prikkels1p
Opgave 24Biologische producten
Opgave 25Biologische mais
- 45Gebruikt een maisplant glucose voor de opbouw van maiskorrels? En gebruikt de plant hiervoor minerale zouten? A geen glucose en geen minerale zouten B alleen…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 46Leg met behulp van de gegevens uit de tabel uit waardoor popcorn meer kilojoules aan energie levert dan een gelijke hoeveelheid gekookte maiskorrels.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 26Biologische maisplanten
- 47Uit de bouw van de mannelijke bloemen kun je afleiden dat een maisplant bloemen met windbestuiving heeft. Noem een kenmerk van de meeldraden waaraan dat te z…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 48Hoe heet het deel van een maisbloem waaruit een maiskorrel groeit?Van generatie op generatie1p
Opgave 27Biologische en niet-biologische kippen
- 49Wordt het verschil tussen het gewicht van een biologische kip en van een niet-biologische kip veroorzaakt door verschil in genotype? En wordt het veroorzaakt…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 50Noem een orgaanstelsel van een niet-biologische kip dat volgens de informatie door de snelle groei niet meer goed kan functioneren.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 28Biologische bestrijding
- 51Een tomatenkweker bekijkt een microscopisch preparaat van een cel. De cel heeft wel een celwand, maar geen celkern. Van welk biologisch bestrijdingsmiddel ka…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 52Bacillus thuringiensis wordt meestal niet gebruikt in een kas waarin insecten als bestrijdingsmiddel zijn ingezet. Leg uit waarom Bacillus thuringiensis daar…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 53In de informatie staan namen van verschillende organismen die deel uitmaken van voedselketens. Schrijf één voedselketen op waarvan de galmug en nog twee ande…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
Opgave 29Ziektes bij landbouwdieren
- 54Door een salmonella-infectie wordt een bepaald deel van het darmkanaal aangetast, waardoor diarree ontstaat. Hoe heet dit deel van het darmkanaal?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 55De test is ontwikkeld om een infectie met Q-koorts aan te tonen. Hoe heten de stoffen die in het bloed van de dieren worden aangetoond bij deze test?Bescherming en antistoffen1p
- 56Kan vogelgriep bestreden worden met antibiotica? Leg je antwoord uit.Bescherming en antistoffen1p