Biologie vmbo gl/tl 2022 · tijdvak 2
Centraal examen, afgenomen op donderdag 16 juni 2022.
- vragen
- 50
- punten
- 58
- N-term
- 1,1
Opgave 1Bètablokkers
- 1De dokter meet de bloeddruk van een patiënt. Zij bekijkt bovenstaande informatie en zegt tegen de patiënt: “Uw bloeddruk is lager dan gemiddeld, maar hij is …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 2De dokter geeft de patiënt deze informatie: “Bètablokkers blokkeren de inwendige prikkel van een bepaald hormoon. Dit hormoon heeft invloed op de werking van…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 3Een bijwerking van bètablokkers is een verminderde speekselproductie. Verminderde speekselproductie geeft een grotere kans op gaatjes in tanden en kiezen. Le…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 4Bètablokkers worden, net zoals schadelijke stoffen, afgebroken door een orgaan. In de afbeelding zie je een romp van een mens schematisch getekend.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 2Hennep als medicijn
- 5Uit deze gegevens kun je concluderen of hennepplanten nectar produceren. Produceren hennepplanten nectar? En zo ja, welke planten? A ja, alleen de planten me…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 6De stof CBD beïnvloedt de waarneming van pijn. In welk deel van de hersenen vindt de waarneming van pijn plaats? A in de grote hersenen B in de kleine hersen…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 7Patiënten kunnen zo’n medicijn inhaleren met een verdamper. De stof CBD wordt dan via de longen opgenomen in het bloed. Het CBD-rijke bloed stroomt dan naar …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 8Het hart pompt het CBD-rijke bloed via een van deze bloedvaten naar de hersenen. Via welk bloedvat is dat? A via de aorta B via de holle ader C via de longad…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 3Wit en bruin vet
- 9Onder de huid wordt vet opgeslagen in een laag witte vetcellen. Deze laag vetcellen heeft een belangrijke functie. Noteer de naam van het weefsel waarin deze…Reageren op prikkels2p
- 10Overgewicht kan nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid. Het kan aandoeningen van het bloedvatenstelsel veroorzaken. Noem zo’n aandoening van het bloedva…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 11Bruine vetcellen bevinden zich tussen de ribben, achter het sleutelbeen en bij de hormoonklier die in de hals tegen de luchtpijp ligt. Hoe heet deze hormoonk…Reageren op prikkels1p
- 12Door welk type zenuwcel worden impulsen vanuit de huid naar het ruggenmerg geleid? A door bewegingszenuwcellen B door gevoelszenuwcellen C door schakelcellenReageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 13Vet in bruine vetcellen wordt afgebroken om warmte te produceren. Hoe heet het stofwisselingsproces waarbij warmte vrijkomt?Cellen staan aan de basis1p
- 14In wit vetweefsel wordt vet opgeslagen. In bruin vetweefsel wordt het vet snel afgebroken. Zal door dit verschil in functie het aantal bloedvaten rondom deze…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 4De bof
- 15Het diagram hieronder laat het aantal gemelde bofgevallen in de jaren 1976 tot en met 2018 zien. Tussen 1999 en 2008 zijn de bofgevallen niet geregistreerd. …Bescherming en antistoffen1p
- 16In 2010 en 2011 kregen veel mensen de bof, ondanks dat ze ingeënt waren. Artsen vermoeden dat in die tijd de antigenen van het bofvirus veranderd zijn. Leg u…Bescherming en antistoffen1p
Opgave 5Gedragsonderzoek bij heliconiusvlinders
- 17Uit de resultaten blijkt dat de vlinders in fase 1 een voorkeur hebben voor een bepaalde bloemvorm. Welke bloemvorm had in fase 1 de grootste voorkeur van de…Gedrag bij mens en dier2p
- 18In fase 2 was er één bloemvorm met suikerwater. Uit de resultaten is af te leiden welke dat is. Noem de letter van deze bloemvorm.Gedrag bij mens en dier1p
- 19Bij dit onderzoek is sprake van leergedrag bij de heliconiusvlinders. Welke vorm van leergedrag heeft bij dit onderzoek plaatsgevonden? A conditionering B in…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 20Alle kunststof bloemen in het onderzoek hebben dezelfde kleur. Leg uit waarvoor dat nodig is.Gedrag bij mens en dier1p
- 21Leg uit waarom de vlinders in dit onderzoek hongerig moeten zijn.Gedrag bij mens en dier1p
- 22Welke conclusie kunnen de wetenschappers trekken uit dit onderzoek?Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 6Domesticatie
- 23Is er in dit experiment sprake van kunstmatige selectie of van natuurlijke selectie? Leg je antwoord uit.Erfelijkheid en evolutie1p
- 24Behalve het gedrag zijn in deze vijftig jaar ook andere eigenschappen veranderd. Zo waren er onder de nakomelingen vossen met witte vlekken in hun vacht. Ook…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 25In de loop van de tijd waren bij de nakomelingen minder cellen die het hormoon adrenaline produceren. Waar wordt dit hormoon geproduceerd? A in de alvleeskli…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 26Ook in het wild worden weleens vossen met witte vlekken geboren. Deze vossen hebben een kleinere overlevingskans dan bruine vossen. Leg uit waardoor een vos …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
Opgave 7Fytoplasma’s
- 27Welke stoffen stromen door bastvaten? En in welke richting stromen die stoffen? A Water en glucose stromen van de bladeren naar de wortels. B Water en glucos…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 28Hebben fytoplasma’s een celkern? En hebben ze een celmembraan? A Ze hebben alleen een celkern. B Ze hebben alleen een celmembraan. C Ze hebben een celkern en…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 29Planten fytoplasma’s zich geslachtelijk of ongeslachtelijk voort? En zijn de genotypen van de dochtercel en de moedercel gelijk aan elkaar of verschillend va…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 8Voortplanting bij kangoeroes
- 30In het voortplantingsstelsel van mannelijke kangoeroes komen geen zaadblaasjes voor. Bij kangoeroes heeft de prostaat ook de functie die de zaadblaasjes bij …Van generatie op generatie1p
- 31Op de uitwerkbijlage staat een tabel met beweringen over drie delen van de geslachtsorganen van kangoeroes. Deze drie delen hebben dezelfde functie als bij m…Van generatie op generatieuitwerkbijlage2p
- 32Op 11 oktober heeft de paring plaatsgevonden.Van generatie op generatie1p
Opgave 9Atypische myopathie
- 33Door de verstoring van de stofwisseling in de spiercellen kunnen vetten niet meer als brandstof gebruikt worden. Noem een brandstof die de spiercellen dan no…Cellen staan aan de basis1p
- 34Een paard met atypische myopathie kan minder goed ademhalen. Leg uit waardoor de ademhaling minder goed gaat.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 35In welk orgaan worden eiwitten toegevoegd aan de urine? A in de dikke darm B in de lever C in de maag D in de nierenHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 36Anna wil bij een boer een weiland huren voor haar paard. In het weiland staan bomen die ze niet kent. Op de grond liggen vruchten die ze meeneemt om te contr…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
Opgave 10Steenmarters
- 37Op de uitwerkbijlage staat een voedselweb waar de steenmarter deel van uitmaakt. De vakjes 1 en 2 zijn nog leeg. Zet in elk vakje één van de drie begrippen. …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage2p
- 38Een steenmarter bijt een kabel door. Hierbij komt een geur vrij. Mogelijk wil een steenmarter hiermee concurrenten verjagen. Hoe heet dit type gedrag waarmee…Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 11Antistoffen bij baby's
- 39Bepaalde bloeddeeltjes van de zwangere vrouw maken antistoffen. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met drie uitspraken over de aanmaak van antistoffen en d…Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage2p
- 40Hieronder zie je een afbeelding van een foetus in de baarmoeder van een vrouw. Tijdens de zwangerschap bevinden zich antistoffen in de bloedvaten van deel R.…Bescherming en antistoffen1p
- 41Vanuit deel R stroomt bloed met antistoffen via de navelstreng naar het hart van de foetus. Door welk bloedvat stroomt het bloed met antistoffen vanaf deel R…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 42Door de antistoffen uit de moedermelk is de baby na de geboorte immuun voor ziekteverwekkers. Hoe heet deze vorm van immunisatie van de baby? A kunstmatige e…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
Opgave 12Koolzaad
- 43Ouder 1 met geelgroene bladeren wordt gekruist met ouder 2 met donkergroene bladeren. De helft van de nakomelingen heeft geelgroene bladeren, de andere helft…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 44Twee planten met geelgroene bladeren worden onderling gekruist. Hoeveel procent van de nakomelingen heeft naar verwachting donkergroene bladeren? A 0% B 25% …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 45De zaadopbrengst van planten met donkergroene bladeren en die van planten met geelgroene bladeren wordt met elkaar vergeleken. Het aantal gram zaad dat per p…Cellen staan aan de basis2p
Opgave 13Apen op Sumatra
- 46Hoeveel miljoen jaar geleden splitste zich de groep af waar de spookdiertjes bij horen?Erfelijkheid en evolutie1p
- 47Drie groepen apen zijn: halfapen, apen van de nieuwe wereld en apen van de oude wereld. Aan welk van deze groepen zijn de orang-oetans het meest verwant volg…Erfelijkheid en evolutie2p
- 48Het spijsverteringskanaal van orang-oetans is in verhouding veel langer dan dat van spookdiertjes. Leg dat uit.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 49Spookdiertjes jagen ’s nachts. Ze hebben ogen met veel meer staafjes dan kegeltjes. Hebben staafjes een hogere of een lagere drempelwaarde voor licht dan keg…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 50De ogen van spookdiertjes bestaan uit delen met dezelfde namen en functies als bij mensen. Hieronder zie je een afbeelding van het oog. Vijf delen zijn met e…Reageren op prikkels1p