Biologie vmbo gl/tl 2024 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op woensdag 15 mei 2024.
- vragen
- 53
- punten
- 64
- N-term
- 1,6
Opgave 1Clickertraining
- 1Door de training leert de hond. Hoe heet het type leergedrag dat de hond vertoont tijdens de training met een clicker? A conditionering B gewenning C inprent…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 2In welk deel van het centraal zenuwstelsel vindt de bewustwording plaats bij het horen van de click? A grote hersenen B kleine hersenen C hersenstam D ruggen…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 3De hondentrainer geeft de hond die gaat zitten een beloning. Wat is de uitwendige prikkel voor de hondentrainer om de beloning aan de hond te geven?Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 2Girafkevers
- 4Op de uitwerkbijlage staat een tabel met beschrijvingen van sociaal gedrag van girafkevers. Schrijf in de tabel bij elke beschrijving welk type sociaal gedra…Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage2p
- 5De lange nek van de girafkever is waarschijnlijk ontstaan door een langdurig proces van mutatie, natuurlijke selectie en seksuele selectie. Wat is de naam va…Erfelijkheid en evolutie1p
- 6Een girafkever-vrouwtje bijt in de bladnerf waarna het blad opgerold kan worden. De nerf geeft stevigheid aan het blad. In de nerf zitten de houtvaten en bas…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 7Het opgerolde blad beschermt het ei. Leg uit waartegen het opgerolde blad het ei beschermt.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 8De larven van de girafkever voeden zich eerst met het blad. Daarna voeden ze zich met de wortels van dezelfde plant. De larven zijn een prooi voor vogels die…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
Opgave 3Koffie
- 9In de tekst staan een aantal kenmerken van de koffieplant. Twee van deze kenmerken wijzen erop dat de koffieplant wordt bestoven door insecten. Schrijf deze …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 10Het stuifmeel van een insectenbestuiver is verschillend van het stuifmeel van een windbestuiver. Benoem een eigenschap van het stuifmeel van een windbestuiver.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 11In welk deel van de bloem ontstaan de stuifmeelkorrels? A in de helmknop B in de stempel C in het vruchtbeginsel D in het zaadbeginselPlanten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 12Hoe heet het deel van de plantencel dat zorgt voor de rode kleur van de vruchten?Cellen staan aan de basis1p
- 13Koffieplanten worden vermeerderd door van één moederplant meerdere takken te knippen en te stekken. Deze takken krijgen dan wortels en groeien uit tot nieuwe…Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 14Koffie bevat het stimulerende middel cafeïne. Wie regelmatig te veel cafeïne binnenkrijgt, kan last krijgen van rusteloosheid waardoor het moeilijk is om in …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 15Er wordt een ander onderzoek gedaan naar het effect van drank met cafeïne op de hoogte van de bloeddruk. Schrijf een werkplan voor dit onderzoek.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 4Naar de tandarts
- 16De tandholte wordt ontsmet en daardoor stopt de ontsteking. Waardoor wordt de ontsteking veroorzaakt?Bescherming en antistoffen1p
- 17Bij diepe gaatjes boort de tandarts door het tandbeen en maakt de tandholte leeg. Bij de behandeling worden zenuwen geraakt. Waar bevinden zich de zenuwen? A…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 18De tandarts behandelt een beginnend gaatje met fluoride. Fluoride verstevigt de buitenste laag van de tand. Hoe heet de buitenste laag van de tand?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 5In de baarmoeder
- 19Tijdens de menstruatie wordt het baarmoederslijmvlies afgebroken. Wat is de functie van het baarmoederslijmvlies?Van generatie op generatie1p
- 20Kun je uit de afbeelding opmaken of er bevruchting heeft plaatsgevonden? Leg je antwoord uit.Van generatie op generatie1p
- 21Op de uitwerkbijlage staan drie afbeeldingen van gebeurtenissen in het voortplantingsstelsel van de vrouw. Omcirkel de juiste letter uit de informatie bij el…Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 22Met welke letter is in de afbeelding het deel aangegeven waar tijdens de menstruatie het baarmoederslijmvlies het lichaam verlaat?Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 6De fruitvlieg als proefdier
- 23Thomas bestraalt enkele fruitvliegjes met röntgenstraling. Daardoor verandert het DNA in de geslachtscellen van deze fruitvliegjes. Hoe wordt deze veranderin…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 24Hoe wordt het stukje DNA genoemd dat de informatie voor één erfelijke eigenschap bevat?Erfelijkheid en evolutie1p
- 25Een fruitvlieg heeft XX- of XY-geslachtschromosomen, die op dezelfde manier het geslacht beïnvloeden als bij de mens. De eigenschap ‘oogkleur’ ligt op het X-…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 26In de afbeelding zie je hoe een fruitvlieg zich ontwikkelt van een bevrucht ei tot een volwassen fruitvlieg.Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 7Hormoonklieren werken samen
- 27Welke letter geeft de plek aan waar de hypofyse zich bevindt? En welke letter geeft de plek aan waar de schildklier zich bevindt? Schrijf je antwoord zo op: …Reageren op prikkels2p
- 28Hormonen worden naar alle delen van het lichaam vervoerd. Hoe heet het orgaanstelsel dat hiervoor zorgt?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 29Het schildklierhormoon beïnvloedt de verbranding in de cellen van het lichaam. Dit proces is weergegeven in het volgende schema. glucose + …(1)… energie + …Reageren op prikkels2p
- 30In het schema zie je hoe het hormoon TSH de werking van de schildklier beïnvloedt. Als de hypofyse meer TSH aanmaakt, ontstaat er meer koolstofdioxide in de …Reageren op prikkels2p
Opgave 8Stamcellen
- 31Op de uitwerkbijlage staat een tabel met functies van de drie bloeddeeltjes. Noteer bij elke functie de letter van het bloeddeeltje in de afbeelding dat erbi…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
- 32Een witte bloedcel die bij de dijbeenader in het bloed is gekomen, stroomt naar het hart. Hoe heet het bloedvat waardoor deze witte bloedcel het hart binnenk…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 33Witte bloedcellen kunnen vanuit haarvaten in het weefselvloeistof terechtkomen. Dat stroomt via de lymfevaten weer richting het hart. Deze lymfevloeistof kan…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 34Welke bloeddeeltjes zijn in de lymfevloeistof aanwezig? A alleen de witte bloedcellen B alleen de witte bloedcellen en de rode bloedcellen C de witte bloedce…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 35Witte bloedcellen kunnen bepaalde delen van lichaamsvreemde stoffen herkennen. Hoe heten deze herkenbare delen van lichaamsvreemde stoffen?Bescherming en antistoffen1p
Opgave 9Kweekvlees
- 36Liam en Sophie praten over de cellen die kweekvlees maken. Liam zegt dat de chromosomen van deze cellen los in het cytoplasma liggen. Sophie zegt dat deze ce…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 37Liam zegt dat de vegetarische hamburger gezonder is dan de hamburger uit kweekvlees. Geef een argument dat zijn bewering ondersteunt op basis van de informatie.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 38Welke van de voedingsstoffen uit de voedingswaarden-tabel wordt door maagsap verteerd? A eiwitten B koolhydraten C vetten D vezelsHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 10De mannenpoli
- 39Op de uitwerkbijlage staan twee functies van organen omschreven die horen bij het mannelijk voortplantingsstelsel. Geef bij elke functie de letter en de naam…Van generatie op generatieuitwerkbijlage2p
- 40Hans vertelt de arts dat hij ook moeite heeft met plassen. De arts stelt vast dat het littekenweefsel zich in de buurt van de urinebuis bevindt. Verklaar waa…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 41Hans en Karlijn willen geen kinderen meer. Op de poli stellen ze vragen over sterilisatie. Na het gesprek over de sterilisatie bespreken Hans en Karlijn wat …Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 11Nierfalen
- 42In welke delen van een nier wordt het bloed gefilterd? A in het nierbekken en het niermerg B in het nierbekken en de nierschors C in de nierschors en het nie…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 43Hoe heet het orgaanstelsel waar de nieren bij horen?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 44Bij patiënten met ernstig nierfalen is nierdialyse nodig. Nierdialyse wordt gedaan met een machine: de kunstnier. Het bloed wordt door de kunstnier gepompt e…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 45In een huisartsenpraktijk zijn 369 ouderen met diabetes en hoge bloeddruk onderzocht en bij een aantal is nierfalen vastgesteld. Van de ouderen met nierfalen…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 46Noem nog een andere stof die uit het bloed gefilterd moet worden door de nieren.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 47Mensen met ernstig nierfalen mogen niet te veel vloeistof drinken, meestal maar 750 mL per dag. Wanneer deze mensen meer vloeistof drinken stijgt de bloeddru…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 12Waterpokken
- 48Kun je Sam antibiotica geven om de waterpokken te bestrijden? Leg je antwoord uit.Bescherming en antistoffen1p
- 49Sam’s moeder zegt dat je niet aan de blaasjes moet krabben. Door te krabben wordt de jeuk alleen maar erger. Het krabben zorgt ook voor kleine wondjes. Noem …Bescherming en antistoffen1p
- 50Nadat Sam is genezen van de waterpokken, is Sam immuun voor deze ziekte. Is er bij Sam sprake van actieve immunisatie of passieve immunisatie? Leg je antwoor…Bescherming en antistoffen1p
Opgave 13Luipaardgekko
- 51Als een luipaardgekko gaat jagen verandert de pupil-opening. Wordt de pupil-opening groter of kleiner? Leg je antwoord uit.Reageren op prikkels1p
- 52Twee wildkleur-luipaardgekko’s worden gekruist. Uit deze kruising blijkt dat een deel van de nakomelingen de kleur blizzard heeft. Op de uitwerkbijlage staat…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
- 53Hoeveel chromosomen bevat een zaadcel van een luipaardgekko?Erfelijkheid en evolutie1p