Biologie vmbo gl/tl 2024 · tijdvak 2
Centraal examen, afgenomen op donderdag 20 juni 2024.
- vragen
- 52
- punten
- 65
- N-term
- 1,6
Opgave 1Voortplanting bij de reuzenpanda
- 1In de afbeelding zie je een cel van een bamboeplant .Cellen staan aan de basis1p
- 2Het maken van piepende geluiden van het vrouwtje is een type voortplantingsgedrag, dat voorafgaat aan de paring. Hoe noem je dit type voortplantingsgedrag?Gedrag bij mens en dier1p
- 3Bij welk vrouwtje uit tabel 2 is de kans op een paring het grootst? Leg je antwoord uit.Gedrag bij mens en dier2p
- 4Noteer twee kenmerken uit tabel 3 die horen bij het levenskenmerk stofwisseling.Cellen staan aan de basis2p
- 5Met welke levensfases van de mens zijn de fases 2 en 5 van de panda te vergelijken? Schrijf je antwoord zo op: fase 2: ……………………………………… fase 5: ………………………………………Van generatie op generatie1p
Opgave 2Postduiven
- 6Op de uitwerkbijlage staat een tabel met gedrag van de duiven. Kruis bij elk gedrag aan of dit aangeboren of aangeleerd gedrag is.Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage2p
- 7Wanneer de jongen hun bek wijd openhouden, gaan de ouders altijd voeden. Hoe noem je een prikkel die altijd hetzelfde gedrag veroorzaakt?Gedrag bij mens en dier1p
- 8Noem de naam van de vorm van leren die een duivenmelker gebruikt bij het trainen van de duiven. Leg je antwoord uit.Gedrag bij mens en dier2p
Opgave 3Braken
- 9Tijdens het eten is het voedsel door aanspannen en ontspannen van de kringspieren en lengtespieren van de slokdarm in de maag gekomen. Hoe heet deze beweging?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 10Bij het braken drukt het middenrif tegen de maag. Hierdoor wordt de maaginhoud uit de maag geperst. Wat is de positie van de maag ten opzichte van het midden…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 11Tijdens het braken is ademhalen onmogelijk, omdat de luchtpijp is afgesloten. Het lichaam zorgt er zo voor dat er geen braaksel in de longen terecht kan kome…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 12Behalve maagzuur bevat maagsap ook enzymen. Wat is de functie van enzymen? A Enzymen activeren hormoonklieren. B Enzymen doden bacteriën. C Enzymen lossen ve…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 4Immuunsysteem en mazelen
- 13Mensen die niet gevaccineerd zijn tegen mazelen, zullen bij besmetting met het mazelenvirus meestal ziek worden. Hun lichaam maakt dan antistoffen aan. Als z…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 14Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over vaccineren. Kruis bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage1p
- 15Het mazelenvirus tast soms ook de witte bloedcellen aan. Als dat gebeurt, zal het lichaam bij een volgende infectie veel minder antistoffen maken. Noem een r…Bescherming en antistoffen1p
- 16Bij patiënten die besmet zijn met het mazelenvirus wordt het rode beenmerg onderzocht. Het rode beenmerg heeft een functie waarmee het invloed heeft op het i…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 5Dolfijn onder water
- 17De ademhaling van een zoogdier zoals een dolfijn verloopt anders dan die van een vis zoals een haring. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met vragen over d…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
- 18Je ziet hier onder de microscoop de verschillende bloeddeeltjes van een dolfijn.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 19Noem de naam van de stof in het bloed die ervoor zorgt dat zuurstof wordt gebonden.Bescherming en antistoffen1p
- 20Je ziet een tabel met het percentage zuurstof en het percentage koolstofdioxide in de uitgeademde lucht van dolfijnen die aan het wateroppervlak rustig ademe…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 6Een bevalling
- 21Wat is de meest voorkomende houding van een foetus vlak voor een natuurlijke bevalling?Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 22Voor de ontsluiting krijgt Mandy weeën. Deze weeën zijn samentrekkingen van bepaalde spieren. Deze samentrekkingen zijn onbewuste bewegingen. Van welke spier…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 23Hormonen geven bepaalde prikkels waardoor weeën ontstaan. Wat is de naam van deze prikkels? A adequate prikkels B inwendige prikkels C supranormale prikkels …Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 24De foetus is omhuld door vruchtvliezen. Om de geboorte mogelijk te maken, zullen deze vruchtvliezen breken. Op welk moment zullen de vruchtvliezen meestal br…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 25Direct na de geboorte van de baby krijgt Mandy weeën om de nageboorte op gang te brengen. Leg uit wat er bij de nageboorte gebeurt.Van generatie op generatie1p
- 26De baby krijgt de naam Luna. Joris, de partner van Mandy, heeft ontslag genomen en blijft thuis om Luna op te voeden en te verzorgen. Joris vindt dat heel no…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
Opgave 7Cellen determineren
Opgave 8Pijn
- 28Bij een val worden de pijnprikkels vanuit de zenuwuiteinden van de ‘pijnzintuigen’ in de huid doorgegeven naar het centraal zenuwstelsel. Waar in de huid lig…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 29Sterke pijnstillers stoppen de impulsoverdracht van de zenuwcellen in het centraal zenuwstelsel. De impulsoverdracht wordt gestopt bij deel P. Welk deel van …Reageren op prikkels1p
- 30Welk type bloedvat zie je in de afbeelding? Geef een kenmerk waaraan je dit kunt zien.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 31De cellen van de wand van het bloedvat vormen samen een weefsel. Noteer de twee kenmerken waaruit dit blijkt.Cellen staan aan de basis1p
Opgave 9Vogellijm
- 32Als het zaad op een geschikte boom terechtkomt, kan het zaad gaan kiemen. Het worteltje groeit dan de boom in, op zoek naar bepaalde voedingsstoffen. Hoe kom…Van generatie op generatie1p
- 33Ontstaan de bessen van vogellijm uit vrouwelijke bloemen of uit mannelijke bloemen? Leg je antwoord uit.Van generatie op generatie1p
- 34Noem de manier waarop zaden van planten met bessen meestal verspreid worden.Van generatie op generatie1p
Opgave 10Soepschildpad heeft het te warm
- 35Wordt het geslacht van soepschildpadden volgens de informatie uit het onderzoek bepaald door een abiotische factor, door een biotische factor of door beide? …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 36Op de uitwerkbijlage staat een diagram. Maak het diagram compleet en teken een lijndiagram van het percentage vrouwtjes dat uit het ei komt bij verschillende…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage2p
- 37Een vrouwtjesschildpad die in de winter aan de koele kant van het eiland uit het ei is gekomen, gaat 25 jaar later terug naar dezelfde plek om daar haar eier…Van generatie op generatie1p
- 38De natuurbeschermers denken dat soepschildpadden zich niet kunnen aanpassen aan de opwarming van de aarde. Geef een argument uit de informatie dat deze gedac…Erfelijkheid en evolutie1p
- 39Noem de manier van afdekken die volgens de resultaten van dit onderzoek het meest effectief is.Van generatie op generatie1p
Opgave 11Catharinaparkiet
- 40Wordt het eenkleurige fenotype veroorzaakt door een dominant gen of door een recessief gen? Leg je antwoord uit.Erfelijkheid en evolutie2p
- 41Een veelvoorkomende kleur van de parkiet is groen. Deze kleur komt voor in drie varianten: lichtgroen, donkergroen en olijfgroen. Deze kleuren zijn afhankeli…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage3p
- 42Behalve de kleur groen bij deze parkieten komen er ook andere kleuren voor, zoals de kleuren blauw of geel. De kleuren blauw of geel worden door mutaties ver…Erfelijkheid en evolutie2p
Opgave 12Alcoholconsumptie
- 43Mensen die alcohol hebben gedronken, hebben een verminderde coördinatie van hun bewegingen. In welk deel van het centrale zenuwstelsel vindt de coördinatie v…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 44Alcohol is een gifstof die door een orgaan wordt afgebroken. Hoe heet dit orgaan?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 45Alcohol wordt in het lichaam afgebroken, maar kan ook door gaswisseling het lichaam verlaten. Waar vindt de gaswisseling plaats? A in de bronchiën B in de lo…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 46Via welke route komt het hormoon ADH bij de nieren? A via de dunne darmwand B via de urinebuis C via een lymfevat D via een slagaderReageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 47Je ziet hier een afbeelding van het hormoonstelsel.Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 48Pubers zijn nog niet helemaal volgroeid, waardoor alcohol drinken voor hen schadelijker is dan voor volwassenen. Hoe komt dat? A Bij pubers is het evenwichts…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 13Intersekse
- 49Welke geslachts-chromosomen heeft Elsa in de lichaamscellen volgens de informatie? A XX B XY C YYErfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 50Leg uit waarom intersekse-onderzoek vaak pas in de puberteit wordt gedaan.Reageren op prikkels1p
- 51Op de uitwerkbijlage staat een tabel met geslachtskenmerken. Kruis bij elk geslachtskenmerk aan of het na de puberteit aanwezig is bij Elsa.Van generatie op generatieuitwerkbijlage2p
- 52In Nederland worden gemiddeld per jaar 180.000 kinderen geboren. Hoeveel van die kinderen worden geboren met een intersekse-lichaam? Leg je antwoord uit met …Erfelijkheid en evolutie1p