Biologie vmbo gl/tl 2025 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op woensdag 21 mei 2025.
- vragen
- 52
- punten
- 61
- N-term
- 1,4
Opgave 1De hermelijn
- 1Maak met behulp van de informatie een voedselketen van vier organismen waarin de hermelijn voorkomt.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 2De hermelijn heeft grote hoektanden en een bepaald type kiezen. Noteer de naam van het type kiezen van de hermelijn.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 3Er ligt steeds minder vaak sneeuw. Biologen verwachten dat er na verloop van tijd minder witte hermelijnen zullen zijn. Leg dit uit.Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 2Plantenhormonen
- 4In de afbeelding zie je een schematische doorsnede van een blad. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P tot en met S.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 5Noteer de naam van het type vaten waarin abscisinezuur wordt getransporteerd vanuit de wortels naar de bladeren.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 6In planten kan zowel mitose als meiose plaatsvinden. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over mitose en meiose. Kruis voor elke uitspraak aan of deze …Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
- 7In de afbeelding zie je een opengesneden zaadje van een boon. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P, Q en R.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
Opgave 3Titeren
- 8Welke stoffen in het bloed worden gemeten bij het titeren?Bescherming en antistoffen1p
- 9Hond Wodan is immuun voor de ziekte parvo. Leg uit dat Wodan hierdoor niet immuun is voor de ziekte van Carré.Bescherming en antistoffen1p
- 10Puppy’s zijn de eerste weken na de geboorte meestal natuurlijk passief immuun voor een aantal ziektes. Leg uit op welke manier deze puppy’s natuurlijk passie…Bescherming en antistoffen1p
Opgave 4Een trage maag
- 11Welke laag is bij een trage maag minder actief waardoor er minder peristaltiek plaatsvindt? A de slijmvlieslaag B de bindweefsellaag C de spierlaagHet lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 12Carola voelt zich door haar trage maag altijd vol. In welk deel van de hersenen vindt bewustwording van haar volle maag plaats? A in de grote hersenen B in d…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 13De maag van Carola zwelt op als er tijdens de vertering gassen ontstaan. De maag drukt dan tegen haar middenrif. Dit heeft invloed op haar ademhaling. Op de …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
- 14Als Carola een boer laat, kan het teveel aan gas uit haar maag ontsnappen. Het gas verlaat de maag via de mondholte. Op dat moment zijn de luchtpijp en de ne…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
- 15Als Carola’s klachten erger worden en medicijnen niet meer helpen, kan ze sondevoeding krijgen. Ze krijgt dan via de neus een slangetje ingebracht tot in haa…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 5Hoofdluizen
- 16Om een bloedvat te bereiken, prikt de hoofdluis door lagen van de huid. In welke volgorde gebeurt dat? A hoornlaag kiemlaag lederhuid B hoornlaag leder…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 17Bij de bloedstolling is een bepaald bloeddeeltje betrokken. Noteer de naam van dit bloeddeeltje.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 18In de afbeelding zie je de levenscyclus van de hoofdluis. De cyclus begint als het vrouwtje een bevrucht eitje aan een hoofdhaar vastplakt. Uit het eitje kom…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 19Met een speciale shampoo kun je hoofdluizen bestrijden. Deze shampoo verstopt de tracheeën van de hoofdluis. Leg uit waardoor een hoofdluis doodgaat als de t…Cellen staan aan de basis1p
Opgave 6Gedragsonderzoek bij vervetapen
- 20Noteer de naam van schema 1 en van schema 2. Schrijf je antwoord zo op: schema 1: ...........................................................................…Gedrag bij mens en dier2p
- 21De gedragsbiologen observeren vijf vervetaap-vrouwtjes gedurende een dag. Ze houden bij hoe vaak de vrouwtjes elkaar vlooien. Het resultaat staat in het sche…Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage1p
- 22De biologen vragen zich af wat Cyrah gaat doen om een stukje appel te krijgen. De volgende dag doen de biologen een experiment met alleen Ama en Cyrah. De bi…Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 7Fokken van pythons
- 23Jeffrey vraagt zich af of het verstandig is om met dit pythonmannetje te fokken. Hij wil weten hoe groot de kans is op nakomelingen met de ziekte van Paget b…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
- 24Op een röntgenfoto van een python zijn de vervormingen aan de wervels goed te zien. Een python heeft soms ook overblijfselen van heupbeenderen en poten. Geef…Erfelijkheid en evolutie1p
- 25Op de foto zie je de luchtpijp van de python. De bouw van de luchtpijp van een python is gelijk aan die van de mens. Wat is de functie van de kraakbeenringen…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 26Bij een python is de luchtpijp uitschuifbaar. Als het nodig is, kan de python de luchtpijp tot uit de bek schuiven. Jeffrey heeft dat nog nooit gezien. Jeffr…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 8Nijlpaard Hasana
- 27Hasana’s broertje maakte veel mannelijke geslachtshormonen. Door welke hormoonklier worden de mannelijke geslachtshormonen gemaakt?Reageren op prikkels1p
- 28Over Hasana worden twee uitspraken gedaan. In elke uitspraak is een woord weggelaten. 1 Hasana had ......... geslachtskenmerken van een man. 2 Hasana had …………Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 29Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over tweelingen bij mensen. Kruis voor elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
Opgave 9Pitrus
- 30Op welke momenten van de dag hebben de wortelcellen zuurstof nodig? A alleen overdag B alleen ’s nachts C overdag en ’s nachtsCellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 31Hieronder zie je een schematische tekening van een wortel. Met twee pijlen is de richting aangegeven waarin de stoffen glucose en nitraat worden vervoerd. Op…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage1p
Opgave 10De neushoornkever
- 32Een neushoornkever-mannetje met een korte hoorn vlucht meteen als een ander mannetje zijn langere hoorn laat zien. Tot welk gedrag behoort dit laten zien van…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 33Noteer een biotische factor uit de informatie die invloed heeft op de snelheid waarmee een larve zich ontwikkelt tot een volwassen neushoornkever.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 34In de hoop plantenafval wordt warmte geproduceerd door verbranding. Welke twee stoffen ontstaan bij de verbranding?Cellen staan aan de basis2p
Opgave 11Energiedrank
- 35Cafeïne uit de energiedrank heeft invloed op orgaanstelsels. Noteer de namen van twee orgaanstelsels waarop cafeïne volgens de informatie invloed heeft.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 36Energiedrank bevat zuren. Hierdoor is het drinken van energiedrank slecht voor je gebit. Noteer welk deel van een tand als eerste wordt aangetast.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 37Er zitten suikers in energiedrank. Onder welke groep energierijke voedingsstoffen vallen suikers?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 38De suiker in energiedrank kan door het lichaam worden verbruikt bij de verbranding. Als er meer brandstof is dan het lichaam nodig heeft, kan dit worden opge…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 39Melissa en Roy bekijken de tabel uit het onderzoek en doen daar uitspraken over. − Melissa zegt dat uit elke klas meer jongens energiedrank drinken dan meisj…meerkeuzevervallen1p
- 40Maak op de uitwerkbijlage een staafdiagram van het percentage leerlingen op vmbo-gt-niveau dat wekelijks energiedrank drinkt. Geef de vier groepen leerlingen…uitwerkbijlage2p
Opgave 12Problemen met resus
- 41De verloskundige doet een prenataal onderzoek bij Chantal. Met behulp van geluidsgolven bekijkt ze de foetussen. Noteer de naam van deze manier van prenataal…Erfelijkheid en evolutie1p
- 42Op de monitor is te zien dat er vloeistof om de foetussen zit. Noteer de naam van deze vloeistof.Van generatie op generatie1p
- 43Bij elk bezoek controleert de verloskundige de bloeddruk van Chantal. Een afwijkende bloeddruk is ongunstig voor de foetussen. Een afwijkende bloeddruk kan o…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 44Je ziet de foetussen van Chantal in de afbeelding. Hierin zijn delen aangegeven met de letters P tot en met S.Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 45Doordat Chantal resusnegatief is kan een afweerreactie op gang komen als zij in contact komt met resuspositieve bloedcellen. Om dit te voorkomen heeft ze bij…Bescherming en antistoffen1p
Opgave 13Myxomatose
- 46Een virus kan na inademing via een longblaasje opgenomen worden in het bloed en gaat daarna via de kortste weg naar de kop van het konijn. In welke volgorde …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 47Door de besmetting met het virus raakt het oog van het konijn ontstoken. Daardoor zwelt het ooglid op en raakt deel P in de afbeelding geïrriteerd.Reageren op prikkels2p
- 48Leg uit waardoor blindheid de overlevingskans van een konijn in het wild kleiner maakt.Reageren op prikkels1p
- 49Als een konijn myxomatose had, gaf de dierenarts in het verleden uit voorzorg antibiotica om besmetting met andere ziekteverwekkers tegen te gaan. Tegen welk…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
Opgave 14Vingerdier
- 50Is het vingerdier een consument, een producent of een reducent? A een consument B een producent C een reducentPlanten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 51Noteer de inwendige prikkel voor het vingerdier om op bomen te kloppen.Gedrag bij mens en dier1p
- 52De delen van het oor van een vingerdier hebben dezelfde namen en functies als bij de mens. Het vingerdier hoort een larve onder de boomschors. In het schema …Reageren op prikkels2p