Indexcijfers, inflatie en het consumentenprijsindexcijfer
Met indexcijfers meet je hoeveel prijzen zijn veranderd. Bij inflatie en het consumentenprijsindexcijfer (CPI) komen ze in het examen steeds terug.
Een indexcijfer laat zien hoe een prijs is veranderd ten opzichte van een basisjaar. Het basisjaar krijgt de waarde 100. Bij een enkelvoudig indexcijfer deel je de prijs van dit jaar door de prijs in het basisjaar en vermenigvuldig je met 100.
Een pakket kost in het basisjaar € 40 en nu € 46. Dan is het indexcijfer 46 / 40 × 100 = 115. De prijs is dus met 15 procent gestegen.
Inflatie is een algemene prijsstijging van goederen en diensten. Hoe hoger de inflatie, hoe minder je voor hetzelfde geld kunt kopen. Dat noemen we de waardevermindering van het geld.
Het CPI meet de inflatie voor een gemiddeld huishouden. Elk product krijgt daarbij een wegingsfactor. Die factor laat zien welk deel van het budget naar dat product gaat. Zo telt een product waar veel geld naartoe gaat zwaarder mee dan een product dat weinig kost.
Bij een ongewogen samengesteld indexcijfer tellen alle indexcijfers even zwaar mee. Bij een gewogen indexcijfer vermenigvuldig je elk indexcijfer met zijn weging. Daarna deel je de som door de som van de wegingen. Tellen de wegingen op tot 100, dan deel je door 100.
Een gezin met andere uitgaven kan dus een ander prijsindexcijfer krijgen dan het gemiddelde gezin.
Onthoud
Een enkelvoudig indexcijfer is de prijs van dit jaar gedeeld door de prijs in het basisjaar, maal 100.
Inflatie is een algemene prijsstijging, waardoor geld minder waard wordt.
Het CPI gebruikt wegingsfactoren die laten zien welk deel van het budget naar elk product gaat.
Bij een gewogen indexcijfer tellen de wegingen mee, bij een ongewogen indexcijfer niet.
Indexcijfers met hetzelfde basisjaar kun je direct met elkaar vergelijken.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Gevraagd is het gewogen prijsindexcijfer van het gezin Sitalsing in november 2021, met een CPI van 105,22 voor een gemiddeld gezin als vergelijking.
- 1
De wegingen tellen samen op tot 100, namelijk 38 + 22 + 13 + 27 = 100.
Veelgemaakte fouten
Een deling zonder daarna met 100 te vermenigvuldigen geeft 1,15 in plaats van 115. Vermenigvuldig het eindresultaat dus altijd met 100 bij een enkelvoudig indexcijfer.
Het gemiddelde van de indexcijfers is bij een gewogen indexcijfer niet goed. Vermenigvuldig elk indexcijfer met zijn weging en deel de som door de som van de wegingen.
Een indexcijfer van 115 is geen stijging van 115 procent. Het betekent een stijging van 15 procent ten opzichte van het basisjaar.
Snel checken
De prijs van een product was in het basisjaar € 40 en is nu € 46. Wat is het enkelvoudige indexcijfer van nu, met het basisjaar gelijk aan 100?
Een gewogen indexcijfer heeft twee posten. De eerste post heeft index 110 en weging 60. De tweede post heeft index 95 en weging 40. Wat is het gewogen indexcijfer?