Oorzaken van prijsveranderingen
Prijzen stijgen niet zomaar. Het examen vraagt of je de oorzaken kunt uitleggen, zoals een tekort aan aanbod, hogere kosten of hogere winstmarges. Dit onderwerp hoort bij de achtergronden van inflatie.
Een prijsstijging ontstaat meestal doordat er aan één van twee kanten iets verandert. De eerste oorzaak is vraag en aanbod. Als de vraag naar goederen en diensten groter is dan het aanbod, gaan prijzen omhoog. Dat gebeurt ook als de productiecapaciteit daalt, bijvoorbeeld omdat een fabriek sluit.
De tweede oorzaak zit aan de kant van de kosten. Stijgen de kosten van een bedrijf, dan rekent het bedrijf die vaak door in de verkoopprijs. Dat geldt ook voor hogere belastingen en hogere prijzen van overheidsdiensten. Ook geïmporteerde goederen die duurder worden, komen zo in de winkelprijs terecht.
De derde oorzaak is de winstmarge. Een bedrijf kan de marge bewust vergroten en de prijs omhoog zetten, zonder dat de kosten stijgen. Let op dat dit een keuze van het bedrijf is en niet iets van buitenaf.
Tot slot speelt de bezettingsgraad mee. Dat is het deel van de productiecapaciteit dat een bedrijf gebruikt. Is de bezettingsgraad hoog, dan is er weinig ruimte om meer te maken. Dan kunnen bedrijven makkelijker hogere prijzen vragen.
Onthoud
Vraag die groter is dan het aanbod drijft prijzen omhoog
Een daling van de productiecapaciteit verkleint het aanbod
Stijgende kosten worden vaak doorberekend in de verkoopprijs
Een grotere winstmarge leidt tot hogere prijzen zonder hogere kosten
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Je moet in twee stappen uitleggen hoe een hogere inkomstenbelasting inflatie kan veroorzaken.
- 1
Een hogere inkomstenbelasting wordt gecompenseerd in de lonen van werknemers. Hierdoor stijgen de loonkosten van bedrijven.
Veelgemaakte fouten
Je denkt dat een hogere belasting altijd direct de prijs verhoogt. Leg eerst uit via welke kosten of vraag de prijs verandert.
Je verwart een stijging van de prijs met een stijging van de vraag. Let erop of het aanbod daalt of de kosten stijgen.
Je noemt alleen dat een bedrijf de prijs verhoogt. Leg erbij uit waarom: door hogere kosten, meer winstmarge of een hogere vraag.
Snel checken
Een fabriek sluit en kan daardoor veel minder producten maken. Welke oorzaak van prijsstijging past hierbij?
Een supermarkt verhoogt de prijs van een product. De kosten van de supermarkt blijven gelijk. Welke oorzaak past hierbij?