Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2023 · tijdvak 1

Vraag 28Planten ‘horen’ bijen vliegen

2 punten

Teunisbloemen zijn in staat tot zelfbestuiving. Door meer bestuivers te lokken, wordt de kans op kruisbestuiving (met stuifmeel van een andere teunisbloem-plant) groter.

Zoals op het examen

Licht toe, aan de hand van een berekening, of de toename in brix-waarde na het afspelen van honingbij-geluid waarneembaar is voor een honingbij.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. Bij deze vraag lees je eerst de brix-waarden af uit afbeelding 2, met zoveel nauwkeurigheid als de schaal toelaat.
  2. Daarna reken je uit hoeveel de waarde toeneemt, zodat je dat kunt vergelijken met de grens uit de tekst.
  3. Sluit af met een zin die zegt of de bij de toename kan waarnemen, met een verwijzing naar je berekening.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Lees de waarden af met één decimaal, want de schaal van de grafiek is fijner dan hele getallen.
  • Laat je berekening zien, want een losse uitkomst levert geen punten op.
  • Geef een conclusie die past bij je uitkomst en bij de grens die in de tekst staat.
Grafieken aflezen met de juiste nauwkeurigheidProcentuele toename berekenenEen berekende waarde vergelijken met een gegeven grens

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 27Alle vragenVraag 29 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Onderzoekers hebben ontdekt dat planten kunnen reageren op het geluid van passerende bestuivers. De onderzoekers lieten afbeelding 1 teunisbloemen (afbeelding 1) het geluid van een vliegende honingbij ‘horen’. De bloemen bleken in reactie daarop veel zoetere nectar te gaan produceren. Volgens de onderzoekers functioneren de bloemen van de plant als gehoororgaan. “We ontdekten dat de bloemen door deze geluiden gingen trillen”, zo schrijven de onderzoekers. Wat hun verder opviel, is dat de bloemen wel reageerden op de geluiden van bestuivers, maar niet op geluiden met een hogere frequentie. Nectar wordt gemaakt door klieren in de bloembeker en bevat een hoge concentratie aan suikers.

Teunisbloemen zijn in staat tot zelfbestuiving. Door meer bestuivers te lokken, wordt de kans op kruisbestuiving (met stuifmeel van een andere teunisbloem-plant) groter.

De onderzoekers schreven het volgende in hun publicatie: 1 Kunnen planten geluidsgolven waarnemen en daarop reageren? 2 Als dat zo is, zou een plant meer bestuivers kunnen lokken. 3 Stel dat planten de geluidsgolven van honingbijen kunnen opvangen 4 en dan hun nectar aantrekkelijker kunnen maken, dan verwachten we 5 dat de bloem zal gaan trillen en zoetere nectar zal produceren na 6 blootstelling aan het geluid van een vliegende honingbij. 7 We gebruikten teunisbloemen ( Oenothera drummondii ), waarvan de 8 honingbij de voornaamste bestuiver is. 9 We maten de trillingen van de bloembladeren en de suikerconcentratie 10 in de nectar in reactie op geluidsopnames van bestuivers en 11 synthetische geluiden van verschillende frequenties. 12 Wat blijkt: zowel het geluid van bestuivers als een synthetisch geluid 13 met een overeenkomstige frequentie veroorzaakt trillingen in de 14 bloembladeren die leiden tot een snelle toename in de 15 suikerconcentratie van de nectar.

In afbeelding 2 is de suikerconcentratie weergegeven van de nectar na stilte, na een hoog geluid, na een laag geluid (met dezelfde frequentie als het geluid van honingbijen) en na het afspelen van een geluidsopname van een echte honingbij. De suikerconcentratie is uitgedrukt in de brix-waarde. Hoe hoger deze waarde, hoe hoger de suikerconcentratie. afbeelding 2 Doordat bijen verschil in suikerconcentratie kunnen waarnemen, zullen ze met name bloemen gaan bezoeken die nectar met een hoge suikerconcentratie produceren. Als de brix-waarde meer dan 3% toeneemt, kunnen honingbijen dit waarnemen.

Licht toe, aan de hand van een berekening, of de toename in brix-waarde na het afspelen van honingbij-geluid waarneembaar is voor een honingbij.