Biologie havo 2023 · tijdvak 1
Centraal examen, afgenomen op maandag 15 mei 2023.
- vragen
- 48
- punten
- 70
- N-term
- 1
Opgave 1Rivierdonderpad in de Leidse grachten
- 1− Noteer twee uiterlijke kenmerken van de rivierdonderpad waaruit blijkt dat hij is aangepast aan het leven op de bodem. − Licht voor beide kenmerken toe dat…Soortvorming2p
- 2Welke biologische term wordt gebruikt voor de leefomgeving van een bepaalde soort? A ecosysteem B habitat C populatie D voedselwebRegulatie van ecosystemenmeerkeuze1p
- 3Geef zo’n biotische factor en zo’n abiotische factor. Noteer je antwoord als volgt: biotisch: … abiotisch: …Regulatie van ecosystemen2p
- 4Geef een argument dat Verkade kan gebruiken om toe te lichten dat het introduceren van zo’n predator geen goed idee is.Regulatie van ecosystemen1p
Opgave 2Een bos om op te eten
- 5Verklaar waardoor een monocultuur gevoelig is voor plagen.Regulatie van ecosystemen1p
- 6Welke stof nemen plantenwortels op uit een luchtige bodem? En waar wordt deze stof voor gebruikt? opgenomen stof wordt gebruikt voor A koolstofdioxide dissim…Stofwisseling van de celmeerkeuze2p
- 7Noteer de naam van deze vorm van symbiose.Interactie in ecosystemen1p
- 8Welke van deze bacteriën zijn achtereenvolgens betrokken bij de omzetting van organische stikstofverbindingen naar nitraat? Noteer de betreffende nummers in …Regulatie van ecosystemen2p
- 9Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer de naam van de bijbehorende stof of van het bijbehorende proces erachter.Stofwisseling van de cel2p
- 10Welke uitspraak hierover is juist? A Bij daslook ligt de maximumwaarde hoger. B Bij daslook ligt de minimumwaarde lager. C Bij daslook ligt het optimum hoger.Regulatie van ecosystemenmeerkeuze1p
- 11− Verklaar dat bladeren van een schaduwplant meestal groter zijn. − Verklaar dat bladeren van een schaduwplant meestal een dunnere cuticula bezitten.Stofwisseling van de cel2p
- 12Noteer de biologische term voor een organisme dat zich door menselijke activiteiten heeft gevestigd in een gebied waar het oorspronkelijk niet vandaan komt.Regulatie van ecosystemen1p
- 13Licht toe dat de groei van het voedselbos wel bijdraagt aan het terugdringen van het versterkt broeikaseffect, maar de teelt van mais niet .Regulatie van ecosystemen1p
Opgave 3Spoedkeizersnede
- 14Via welke van deze bloedvaten gaat een HCG-molecuul achtereenvolgens op de kortste route van de placenta naar de voorurine? Noteer de betreffende nummers in …Stofwisseling van het organisme2p
- 15Neemt door het vernauwen de bovendruk af of toe? En de onderdruk? bovendruk onderdruk A neemt af neemt af B neemt af neemt toe C neemt toe neemt af D neemt t…Stofwisseling van het organismemeerkeuze2p
- 16Beredeneer dat buikademhaling een te hoge druk op de baarmoeder kan veroorzaken.Stofwisseling van het organisme1p
- 17Hoeveel weeën zijn er gemiddeld per 10 minuten volgens het CTG in afbeelding 2? Noteer je antwoord als een geheel getal.Zelfregulatie van het organisme1p
- 18Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer de letter van het deel van het CTG erachter dat wijst op de betreffende situatie.Zelfregulatie van het organisme1p
- 19Verklaar dat bij een te hoge CO 2 -concentratie in het bloed ook sprake zal zijn van zuurstofgebrek.Stofwisseling van het organisme1p
- 20Op welk type cellen grijpt dit verdovende middel aan waardoor pijn niet wordt waargenomen? A op bewegingszenuwcellen B op gevoelszenuwcellen C op schakelcellenZelfregulatie van het organismemeerkeuze1p
- 21Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer erachter welke woorden op de betreffende plaats moeten worden ingevuld.Stofwisseling van het organisme2p
- 22Noteer de naam van het toegediende hormoon.Zelfregulatie van het organisme1p
- 23Welke prikkel is geschikt om de pupilreflex te testen? En welke spieren in de iris trekken samen tijdens de pupilreflex? prikkel voor pupilreflex samentrekke…Zelfregulatie van het organismemeerkeuze2p
Opgave 4Planten ‘horen’ bijen vliegen
- 24Noteer via welk type vaten suikers worden getransporteerd naar de nectarklieren.Stofwisseling van het organisme1p
- 25Leg uit dat voortplanting door kruisbestuiving voor de teunisbloem evolutionair voordeliger is dan voortplanting door zelfbestuiving.Selectie2p
- 26In welke regel begint de zin die de hypothese van de onderzoekers bevat? A in regel 2 B in regel 3 C in regel 7 D in regel 9 E in regel 12meerkeuze1p
- 27In welke regel begint de beschrijving van het werkplan dat de onderzoekers gevolgd hebben? A in regel 2 B in regel 3 C in regel 7 D in regel 9 E in regel 12meerkeuze1p
- 28Licht toe, aan de hand van een berekening, of de toename in brix-waarde na het afspelen van honingbij-geluid waarneembaar is voor een honingbij.2p
- 29Verklaar het voordeel hiervan voor de teunisbloem.Stofwisseling van de cel1p
Opgave 5Bèta-thalassemie genezen met stamceltransplantatie
- 30Wat is de naam van dit proces? A adaptatie B differentiatie C expressie D evolutie E selectieZelforganisatie van cellenmeerkeuze1p
- 31Welk bloedbeeld is van Ryan? En wat is daarin afwijkend? bloedbeeld Ryan afwijkend A bloedbeeld 1 er zijn relatief veel reticulocyten B bloedbeeld 1 er zijn …Zelforganisatie van cellenmeerkeuze2p
- 32Leg uit dat de hartslagfrequentie bij bèta-thalassemiepatiënten hoger moet zijn dan normaal.Stofwisseling van het organisme2p
- 33Noteer de naam van dit hormoon.Zelfregulatie van het organisme1p
- 34Welke letter geeft het bloedvat aan waarin het infuus wordt aangelegd? A letter P B letter Q C letter R D letter SStofwisseling van het organismemeerkeuze1p
- 35Verklaar dat een stamceltransplantatie met Ryans eigen stamcellen niet tot zijn genezing zal leiden.Zelforganisatie van cellen1p
- 36Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.Afweer van het organisme2p
- 37− Welke cel geeft een lichaamscel van Ryan weer? − En welke cel geeft een lichaamscel van Ryans moeder weer? Noteer je antwoord als volgt: Ryan: … moeder: …Erfelijke eigenschap2p
- 38Hoe groot is de kans dat Noa drager is van bèta-thalassemie? 1 A 4 1 B 3 2 C 3 3 D 4Erfelijke eigenschapmeerkeuze2p
- 39Welke behandeling past bij welk risico? Schrijf de nummers 1 tot en met 4 onder elkaar en noteer de letter van de bijbehorende behandeling erachter.Afweer van het organisme2p
Opgave 6Mens temde het paard al in de oertijd
- 40Noteer welk van deze voorwerpen geschikt is of welke voorwerpen geschikt zijn voor de ouderdomsbepaling met de C14-methode.1p
- 41Bij welk stofwisselingsproces wordt lactose omgezet in melkzuur? A bij aerobe dissimilatie B bij anaerobe dissimilatie C bij assimilatieStofwisseling van de celmeerkeuze1p
- 42Verklaar hoe door fokken de genetische variatie kan afnemen.Soortvorming1p
- 43Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.Soortvorming2p
- 44Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.Soortvorming2p
Opgave 7Nierstenen in de bocht
- 45In welke volgorde passeert het calcium-ion deze delen op de kortste weg van de nierslagader tot en met het uitplassen? Noteer de nummers in de juiste volgorde.Stofwisseling van het organisme1p
- 46Met welk deel van de nier komt plaats P overeen? En plaats Q? plaats P plaats Q A niermerg nierbekken B niermerg urineleider C nierschors nierbekken D niersc…Stofwisseling van het organismemeerkeuze2p
- 47Wat is de afhankelijke variabele in dit onderzoek? A de positie van de geteste nierstenen B de grootte van de nierstenen C het aandeel uitgeplaste nierstenenmeerkeuze1p
- 48Welke uitspraak is juist? A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 D zowel 1 als 2Stofwisseling van het organismemeerkeuze2p