Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2025 · tijdvak 2

Vraag 33Koeientoilet

2 puntenRegulatie van ecosystemen

Andrea heeft een melkveehouderij naast natuurgebied het Korenburgerveen. Om de zeldzame planten in het natuurgebied te beschermen, neemt ze maatregelen zodat de uitstoot van stikstof van haar bedrijf vermindert. Urine van koeien bevat ureum. In de ontlasting van koeien komen bacteriën voor die het enzym urease produceren. In de stal komen urine en ontlasting met elkaar in contact. Urease zet ureum dan om in ammoniak. Een gedeelte van de ammoniak komt in de lucht en kan zo in de omgeving neerslaan. Dit kan leiden tot eutrofiëring van natuurgebieden. Als de koeien in de wei lopen, ontstaat er veel minder ammoniak dan wanneer de koeien in de stal staan.

Zoals op het examen

Onderzoekers in Zweden deden onderzoek naar de invloed van stikstofverbindingen in de bodem op de aanwezigheid van zonnedauw. Zij hebben een veld waar ronde zonnedauw ( Drosera rotundifolia ) groeit, opgedeeld in vijf delen. Aan deze delen dienden ze jaarlijks verschillende hoeveelheden van een anorganische stikstofverbinding toe. De onderzoekers hebben er vier jaar lang in september en in juni het aantal plantjes zonnedauw per vierkante meter geteld.

Zoals op het examen

Beredeneer dat er bij hogere stikstofconcentraties steeds meer veenpluis en steeds minder kleine zonnedauw aanwezig is.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. In de tekst en bij afbeelding 4 zie je wat er met beide plantensoorten gebeurt.
  2. Bedenk wat planten nodig hebben om te groeien en wat er verandert als er meer stikstof is.
  3. Denk na over wat er gebeurt als twee soorten dezelfde dingen nodig hebben.
  4. Bouw je redenering op als keten van oorzaak en gevolg, van de stikstof tot de verschuiving tussen de planten.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Bij je uitleg hoort zowel de ene als de andere plantensoort, anders mis je een deel van het verband.
  • Vermeld niet alleen dat de ene plant meer groeit, maar ook waarom hij dat beter kan.
  • Zorg dat duidelijk is wat de oorzaak is en wat het gevolg, want dat wordt apart beoordeeld.
Beredeneren met oorzaak en gevolgGegevens uit tekst en afbeeldingen gebruikenStikstof als voedingsstof voor plantenPlantensoorten in een ecosysteem

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 32Alle vragenVraag 34 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Andrea heeft een melkveehouderij naast natuurgebied het Korenburgerveen. Om de zeldzame planten in het natuurgebied te beschermen, neemt ze maatregelen zodat de uitstoot van stikstof van haar bedrijf vermindert. Urine van koeien bevat ureum. In de ontlasting van koeien komen bacteriën voor die het enzym urease produceren. In de stal komen urine en ontlasting met elkaar in contact. Urease zet ureum dan om in ammoniak. Een gedeelte van de ammoniak komt in de lucht en kan zo in de omgeving neerslaan. Dit kan leiden tot eutrofiëring van natuurgebieden. Als de koeien in de wei lopen, ontstaat er veel minder ammoniak dan wanneer de koeien in de stal staan.

Om urine en ontlasting te scheiden, heeft Andrea in de stal twee koeientoiletten geplaatst. Een koeientoilet is een apart hokje in de stal. Als de koe erin loopt, krijgt ze brokjes te eten en sluit het hokje zich. Vervolgens beweegt een opvangbak (afbeelding 1) zich op en neer tegen de achterkant van de koe op de plaats waar zich een sensorische zenuw bevindt. Dit veroorzaakt een reflex die ervoor zorgt dat de koe gaat plassen. De urine komt in de opvangbak terecht en wordt afgevoerd. afbeelding 1 Hieronder staan uitspraken over de plasreflex. 1 Deze reflex verloopt via de hersenstam. 2 De kern van de betrokken motorische zenuwcel ligt in het ruggenmerg. 3 De betrokken motorische zenuwcel activeert tijdens de reflex de sluitspier van de blaas.

Het valt Andrea op dat er de afgelopen afbeelding 2 jaren in het Korenburgerveen steeds minder kleine zonnedauw te zien is. Mogelijk heeft de kleine zonnedauw in het gebied last van de stikstofuitstoot van het bedrijf van Andrea. Kleine zonnedauw ( Drosera intermedia , afbeelding 2) is een plantje dat maximaal 10 cm hoog wordt. Zonnedauw is een groep van vleesetende planten met groene bladeren en bladeren met kleverige druppels. Hieraan blijven insecten plakken. De bladeren scheiden enzymen af, waardoor de insecten worden verteerd. Bij de vertering ontstaan stikstofverbindingen die de plant opneemt voor de groei. Zonnedauw behoort tot de producenten en niet tot de consumenten.

Onderzoekers in Zweden deden onderzoek naar de invloed van stikstofverbindingen in de bodem op de aanwezigheid van zonnedauw. Zij hebben een veld waar ronde zonnedauw ( Drosera rotundifolia ) groeit, opgedeeld in vijf delen. Aan deze delen dienden ze jaarlijks verschillende hoeveelheden van een anorganische stikstofverbinding toe. De onderzoekers hebben er vier jaar lang in september en in juni het aantal plantjes zonnedauw per vierkante meter geteld.

De resultaten van het onderzoek staan in afbeelding 3. afbeelding 3 Hieronder staan drie conclusies. 1 1,0 gram N / m 2 / jaar is de optimum-waarde voor stikstofbemesting van ronde zonnedauw. 2 Er is geen verband tussen de toegediende hoeveelheid stikstof en het aantal plantjes van ronde zonnedauw. 3 De afname van kleine zonnedauw in het Korenburgerveen wordt veroorzaakt door een verhoogde stikstofuitstoot.

In veel natuurgebieden in afbeelding 4 Nederland staat op plaatsen waar eerst voornamelijk kleine zonnedauw groeide, nu vooral veenpluis. Dit is het gevolg van de hogere stikstofconcentraties in die gebieden. Veenpluis ( Eriophorum angustifolium , afbeelding 4) is een grassoort die maximaal 60 cm hoog wordt. De hogere stikstofconcentraties liggen wel binnen de tolerantiegrenzen van kleine zonnedauw.

Beredeneer dat er bij hogere stikstofconcentraties steeds meer veenpluis en steeds minder kleine zonnedauw aanwezig is.