Examenstof Biologie havo
De onderwerpen uit de syllabus voor het centraal examen, met hoe vaak elk onderwerp sinds 2018 de hoofdzaak van een examenvraag was. Open een onderwerp voor uitleg en oefenvragen.
M2Stofwisseling van de cel
113 vragen · 14%- M2.1.1benoemen wat de kenmerken van bacteriën zijn;8× · laatst 2026
- M2.1.2benoemen wat de kenmerken van virussen zijn;2× · laatst 2026
- M2.1.3benoemen wat de onderdelen zijn van eukaryote cellen en de functies ervan beschrijven;9× · laatst 2026
- M2.1.4herkennen dat cellen zichzelf reguleren waardoor homeostase in de cel gerealiseerd wordt.nog niet gevraagd
- M2.2.1uitleggen dat bepaalde stoffen door passief transport en andere door actief transport membranen kunnen passeren;8× · laatst 2026
- M2.2.2toelichten wat de relatie is tussen de osmotische waarde binnen een cel en die daarbuiten;6× · laatst 2026
- M2.2.3uitleggen wat de invloed is van de osmotische waarde van een cel op de stevigheid.1× · laatst 2024
- M2.3.1beschrijven dat cellen stoffen opnemen, transporteren, omzetten en afgeven met behulp van energie, gekatalyseerd door enzymen;2× · laatst 2026
- M2.3.2benoemen dat er verschillende vormen van energie zijn;nog niet gevraagd
- M2.3.3beschrijven dat verschillende vormen van energie in elkaar kunnen overgaan;1× · laatst 2023
- M2.3.4beschrijven hoe fotosynthese in cellen met bladgroenkorrels verloopt;11× · laatst 2026
- M2.3.5beschrijven hoe assimilatieprocessen in planten en dieren leiden tot de aanmaak van bouwstoffen, brandstoffen, reservestoffen en enzymen;12× · laatst 2026
- M2.3.6beschrijven hoe anaerobe en aerobe dissimilatie bijdragen aan de energievoorziening;29× · laatst 2026
- M2.3.7assimilatieprocessen en dissimilatieprocessen herkennen in de vorm van reactievergelijkingen;nog niet gevraagd
- M2.3.8beschrijven waar en hoe enzymen reacties katalyseren;12× · laatst 2026
- M2.3.9beschrijven hoe temperatuur en pH enzymwerking beïnvloeden;10× · laatst 2026
- M2.3.10beschrijven hoe in de biotechnologie gebruikgemaakt wordt van het metabolisme van micro-organismen.2× · laatst 2025
M3Zelforganisatie van cellen
51 vragen · 7%- M3.1.1benoemen wat de relatie is tussen DNA, RNA en eiwit;22× · laatst 2026
- M3.1.2beschrijven dat in verschillende typen cellen verschillende eiwitten gemaakt worden;nog niet gevraagd
- M3.1.3beschrijven dat eiwitten verschillende functies hebben;3× · laatst 2026
- M3.1.4beschrijven dat door eiwitten het fenotype bepaald wordt.1× · laatst 2026
- M3.2.1benoemen dat vrijwel alle cellen van een meercellig organisme hetzelfde genoom hebben;5× · laatst 2026
- M3.2.2beschrijven dat differentiatie leidt tot cellen met verschillende vorm en functie;7× · laatst 2026
- M3.2.3beschrijven dat celdifferentiatie ontstaat door expressie van specifieke genen;9× · laatst 2026
- M3.2.4eigenschappen van stamcellen beschrijven;4× · laatst 2025
- M3.2.5benoemen voor welke doelen stamcellen gebruikt kunnen worden.nog niet gevraagd
M7Erfelijke eigenschap
41 vragen · 5%- M7.1.1toelichten dat een fenotype ontstaat onder invloed van een combinatie van genotype en milieufactoren;10× · laatst 2026
- M7.1.2benoemen dat de genen zijn verdeeld over autosomen en geslachtschromosomen;6× · laatst 2026
- M7.1.3toelichten dat de geslachtschromosomen (meestal) het geslacht bepalen;2× · laatst 2026
- M7.1.4bepalen aan de hand van stambomen of kruisingsschema’s wat de kans is op een bepaald genotype of een bepaald fenotype bij monohybride kruisingen;23× · laatst 2026
- M7.1.5benoemen wat ethische en biologische argumenten zijn bij het ingrijpen van de mens in de erfelijkheid.nog niet gevraagd
M8Selectie
44 vragen · 6%- M8.1.1beschrijven dat DNA functioneert als universele drager van genetische informatie;8× · laatst 2026
- M8.1.2toelichten dat dezelfde genetische informatie in verschillende organismen voor kan komen;1× · laatst 2024
- M8.1.3toelichten dat met gegevens verkregen door DNA-analyse de graad van verwantschap van soorten kan worden vastgesteld.5× · laatst 2026
- M8.2.1beschrijven welke typen mutatie er zijn;7× · laatst 2026
- M8.2.2beschrijven door welke factoren mutaties veroorzaakt kunnen worden;2× · laatst 2021
- M8.2.3uitleggen dat mutatie het fenotype kan beïnvloeden;2× · laatst 2026
- M8.2.4toelichten dat mutaties per toeval plaatsvinden.5× · laatst 2026
- M8.3.1beschrijven dat bij geslachtelijke voortplanting voortplantingscellen met elk een unieke combinatie van genen ontstaan door recombinatie van chromosomen.6× · laatst 2025
- M8.4.1beschrijven dat genetische variatie in een populatie vergroot wordt door mutatie en recombinatie;4× · laatst 2026
- M8.4.2beschrijven hoe door de mens gewenste genencombinaties verkregen worden door genetische modificatie.4× · laatst 2026
O1Stofwisseling van het organisme
170 vragen · 22%- O1.1.1beschrijven dat groepen van cellen door hun rangschikking in een weefsel, orgaan of orgaanstelsel een gezamenlijke functie uitoefenen;4× · laatst 2025
- O1.1.2herkennen wat verschillen en overeenkomsten zijn tussen organen en orgaanstelsels van de mens en verschillende diersoorten;4× · laatst 2026
- O1.1.3beschrijven dat orgaanstelsels met elkaar samenhangen;1× · laatst 2021
- O1.1.4benoemen hoe verstoring in het functioneren van een orgaan de samenwerking tussen organen beïnvloedt.nog niet gevraagd
- O1.2.1het belang van fotosynthese als basis voor de voortgezette assimilatie en dissimilatie van het organisme beschrijven.11× · laatst 2026
- O1.3.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van gaswisselingsorganen van de mens;11× · laatst 2026
- O1.3.2herkennen wat de relatie is tussen de bouw en functie van de gaswisselingsorganen van de mens;2× · laatst 2026
- O1.3.3beschrijven op welke wijze longventilatie tot stand komt;10× · laatst 2026
- O1.3.4beschrijven hoe opname, transport en afgifte van zuurstof en koolstofdioxide plaatsvinden en wat de rol van hemoglobine daarbij is.10× · laatst 2026
- O1.4.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van (spijs)verteringsorganen van de mens;11× · laatst 2026
- O1.4.2herkennen wat de relatie is tussen de bouw en functie van de (spijs)verteringsorganen;1× · laatst 2026
- O1.4.3beschrijven waar en op welke wijze voedingsstoffen verteerd worden en welke factoren dit kunnen beïnvloeden;10× · laatst 2026
- O1.4.4beschrijven waar en op welke wijze voedingsstoffen opgenomen worden en welke factoren dit kunnen beïnvloeden.8× · laatst 2026
- O1.5.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van uitscheidingsorganen van de mens;18× · laatst 2026
- O1.5.2herkennen wat de relatie is tussen de bouw en functie van uitscheidingsorganen van de mens;nog niet gevraagd
- O1.5.3benoemen wat de rol is van de lever, de nieren, de longen en de huid bij uitscheidingprocessen.8× · laatst 2026
- O1.6.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van de bloedsomloop met hart en bloedvaten van de mens;40× · laatst 2026
- O1.6.2herkennen wat de relatie is tussen de bouw en functie van de bloedsomloop met hart en bloedvaten;4× · laatst 2026
- O1.6.3beschrijven wat de functie is van de bestanddelen van bloed, bloedplasma, weefselvloeistof en lymfe;14× · laatst 2025
- O1.6.4beschrijven hoe weefselvloeistof en lymfe worden gevormd.1× · laatst 2024
- O1.6.5herkennen wat het verband is tussen het bloedvatenstelsel en het lymfevatenstelsel;2× · laatst 2025
O2Zelfregulatie van het organisme
97 vragen · 12%- O2.1.1beschrijven hoe longen, lever, nieren, huid, zenuwstelsel en hormoonstelsel bijdragen aan de homeostase bij de mens;9× · laatst 2025
- O2.1.2beschrijven wat de relatie is tussen de bouw van de longen, lever, nieren en huid en de homeostase;nog niet gevraagd
- O2.1.3toelichten wat de principes van een regelkring zijn;3× · laatst 2025
- O2.1.4benoemen waar regelkringen in het lichaam plaatsvinden.nog niet gevraagd
- O2.2.1uitleggen wat de principes van een regelkring in het hormoonstelsel zijn;14× · laatst 2026
- O2.2.2beschrijven dat de doelorganen op de hormonen reageren.1× · laatst 2026
- O2.2.3beschrijven wat de werking van hormoonklieren en hun specifieke hormonen is;9× · laatst 2026
- O2.3.1beschrijven wat de bouw en werking zijn van het zenuwstelsel;34× · laatst 2026
- O2.3.2beschrijven hoe signaalverwerking tot stand komt;17× · laatst 2025
- O2.3.3toelichten hoe een regelkring in het zenuwstelsel werkt;1× · laatst 2025
- O2.3.4beschrijven wat het verband is tussen de werking van het zenuwstelsel en het functioneren van een organisme.9× · laatst 2026
O3Afweer van het organisme
56 vragen · 7%- O3.1.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van organen en cellen betrokken bij de afweer van de mens;13× · laatst 2026
- O3.1.2beschrijven wat de werking van de aangeboren (niet-specifieke) afweer is;8× · laatst 2026
- O3.1.3beschrijven wat de werking van de verworven (specifieke) afweer is;22× · laatst 2026
- O3.1.4beschrijven wat de reactie op lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen en cellen is;6× · laatst 2026
- O3.1.5benoemen dat er verschillen zijn tussen verschillende typen ziekteverwekkers.7× · laatst 2026
P1Regulatie van ecosystemen
96 vragen · 12%- P1.1.1energiestromen in een ecosysteem beschrijven;6× · laatst 2026
- P1.1.2beschrijven welke processen en organismen van invloed zijn op energiestromen in een ecosysteem;1× · laatst 2026
- P1.1.3uitleggen wat oorzaken en gevolgen zijn van verstoring van energiestromen in een ecosysteem;2× · laatst 2025
- P1.1.4uitleggen hoe maatregelen van de mens energiestromen in ecosystemen beïnvloeden.nog niet gevraagd
- P1.2.1beschrijven hoe kringlopen van elementen in een ecosysteem verlopen;28× · laatst 2026
- P1.2.2benoemen welke processen van invloed zijn op kringlopen van elementen in een ecosysteem;9× · laatst 2026
- P1.2.3beargumenteren hoe maatregelen van de mens kringlopen van elementen in een ecosysteem en daarmee het systeem Aarde beïnvloeden.5× · laatst 2025
- P1.3.1beschrijven wat onder een ecosysteem wordt verstaan en welke componenten daarvan deel uitmaken;11× · laatst 2026
- P1.3.2uitleggen welke rol biotische en abiotische factoren spelen bij de dynamiek binnen een ecosysteem;19× · laatst 2026
- P1.3.3uitleggen welke rol concurrentie binnen en tussen populaties speelt bij de dynamiek (instandhouding en ontwikkeling) van een ecosysteem;11× · laatst 2026
- P1.3.4beargumenteren hoe de mens de zelfregulatie van ecosystemen beïnvloedt.4× · laatst 2026
P3Interactie in ecosystemen
45 vragen · 6%- P3.1.1beschrijven welke voedselrelaties tussen organismen er zijn;25× · laatst 2026
- P3.1.2toelichten welke relaties in een voedselketen kunnen voorkomen;9× · laatst 2026
- P3.1.3herkennen dat een voedselweb voedselketens bevat.nog niet gevraagd
- P3.2.1beschrijven wat onder duurzame ontwikkeling wordt verstaan;1× · laatst 2026
- P3.2.2uitleggen hoe bij energieproductie rekening gehouden kan worden met duurzame ontwikkeling;1× · laatst 2022
- P3.2.3uitleggen hoe bij voedselproductie rekening gehouden kan worden met duurzame ontwikkeling;6× · laatst 2026
- P3.2.4uitleggen dat schadelijke stoffen in de voedselketen kunnen accumuleren.3× · laatst 2025
P4Soortvorming
69 vragen · 9%- P4.1.1omschrijven wat onder een soort en wat onder een populatie wordt verstaan;7× · laatst 2026
- P4.1.2uitleggen dat frequenties van genotypen en fenotypen in populaties in tijd en ruimte veranderen.3× · laatst 2026
- P4.2.1uitleggen dat genetische variatie in een populatie ontstaat door willekeurige mutatie.6× · laatst 2025
- P4.3.1uitleggen dat adaptaties van populaties door selectie van organismen tot stand komen;37× · laatst 2026
- P4.3.2beschrijven wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen natuurlijke en kunstmatige selectie.nog niet gevraagd
- P4.4.1uitleggen dat soorten ontstaan door reproductieve isolatie;6× · laatst 2026
- P4.4.2uitleggen dat verwantschap en afstamming van soorten weergegeven kan worden in de vorm van een evolutionaire stamboom.10× · laatst 2026