Osmotische waarde binnen en buiten de cel
Bij osmose beweegt water tussen de cel en de omgeving. Dat bepaalt of een cel zwelt, krimpt of gewoon blijft zoals hij is, en dat komt vaak in het examen terug.
Water beweegt door het celmembraan van plaats naar plaats waar de concentratie opgeloste stoffen het laagst is. Die concentratie noemen we de osmotische waarde. Hoe meer opgeloste deeltjes, hoe hoger de osmotische waarde.
De cel heeft binnenin een bepaalde osmotische waarde. Buiten de cel kan die waarde hoger of lager zijn. Het verschil bepaalt de richting van de waterbeweging.
Is de osmotische waarde buiten de cel lager dan binnen, dan stroomt water naar binnen. De cel zwelt dan op en kan zelfs knappen. Is de osmotische waarde buiten de cel hoger, dan stroomt water naar buiten. De cel krimpt dan.
Zijn de osmotische waarden binnen en buiten gelijk, dan is er geen netto waterverplaatsing. De cel blijft dan even groot.
Bij de bloedcellen in de les ligt dat zo. Een oplossing met te weinig opgeloste stoffen geeft een lage osmotische waarde. Dan gaat water de bloedcel in, en dat is slecht.
Onthoud
Water stroomt door osmose naar de plaats met de hogere osmotische waarde.
Een hogere osmotische waarde betekent meer opgeloste deeltjes per liter.
Is de waarde buiten de cel lager, dan zwelt de cel op.
Is de waarde buiten de cel hoger, dan krimpt de cel.
Bij gelijke osmotische waarden binnen en buiten stroomt er geen netto water.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom rode bloedcellen niet in gedestilleerd water kunnen worden teruggegeven.
- 1
Gedestilleerd water bevat nauwelijks opgeloste stoffen.
Veelgemaakte fouten
Je denkt dat water naar de plaats met de lagere osmotische waarde gaat, terwijl het naar de hogere gaat.
Je redeneert alleen over het water zelf, terwijl je moet kijken naar de hoeveelheid opgeloste stoffen.
Je denkt dat een cel altijd zwelt in een vloeistof, terwijl het hangt van het verschil in osmotische waarde af.
Snel checken
Een rode bloedcel ligt in een oplossing met een hogere osmotische waarde dan de inhoud van de cel. Wat gebeurt er met de cel?
Een cel ligt in een vloeistof met precies dezelfde osmotische waarde als binnen de cel. Wat gebeurt er?