Osmotische waarde en stevigheid van de cel
Bij deze les leer je hoe de osmotische waarde van een cel bepaalt of de cel stevig of slap is. Dit onderwerp komt terug in vragen over planten en over de werking van cellen in een zoutoplossing.
Osmose is de diffusie van water door een semipermeabel membraan. Water beweegt van de plek met weinig opgeloste deeltjes naar de plek met veel opgeloste deeltjes. Het membraan laat alleen water door, de opgeloste stoffen blijven zitten.
De osmotische waarde van een cel hangt af van de concentratie opgeloste deeltjes in de cel. Vergelijk je de cel met zijn omgeving, dan zie je in welke richting het water gaat stromen.
Een plantencel heeft een celwand. Stroomt er water de cel in, dan drukt het celvocht tegen de celwand. Dat heet turgor. Een cel met turgor is stevig. Verliest de cel water, dan neemt de turgor af en wordt de cel slap.
- Hypotonisch: de omgeving heeft een lagere osmotische waarde. Water stroomt de cel in en de cel wordt stevig.
- Isotonisch: de osmotische waarden zijn gelijk. Er stroomt netto geen water, dus de cel verandert niet.
- Hypertonisch: de omgeving heeft een hogere osmotische waarde. Water stroomt de cel uit en de cel wordt slap. Het celmembraan trekt dan los van de celwand. Dat heet plasmolyse.
Een plant hangt slap wanneer veel van zijn cellen water verliezen. Zo zie je aan de stevigheid van een plant wat er in de cellen gebeurt.
Onthoud
Osmose is waterdiffusie door een semipermeabel membraan.
Water stroomt naar de plek met de hogere osmotische waarde.
Met turgor is een plantencel stevig, zonder turgor wordt de cel slap.
Bij een hypertonische omgeving verliest de cel water en verslapt hij.
Bij gelijke osmotische waarden verandert de stevigheid van de cel niet.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Bij deze vraag ligt een plantencel in een zoutoplossing. Wat gebeurt er met de stevigheid van de cel?
- 1
De zoutoplossing heeft een hogere osmotische waarde dan de cel.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat water naar de plek met minder deeltjes stroomt. Water stroomt juist naar de plek met de meeste opgeloste deeltjes.
Let op dat bij osmose alleen het water door het membraan beweegt. De opgeloste stoffen blijven op hun plek.
Vergelijk altijd de cel met zijn omgeving. Een losse waarde van de cel zegt nog niets over de stroomrichting.
Snel checken
Een plantencel ligt in een zoutoplossing met een hogere osmotische waarde dan de cel. Wat gebeurt er met de stevigheid van de cel?
Een cel heeft een hogere osmotische waarde dan zijn omgeving. Welke uitspraak klopt?