Stikstof in de cel: van lucht naar aminozuur
Een cel bouwt stoffen op en breekt stoffen af. Bij het opbouwen van stoffen, assimilatie, hoort het maken van bouwstoffen, brandstoffen, reservestoffen en enzymen, en dat komt steeds op het examen terug.
Een cel bouwt stoffen op en breekt stoffen af. Het opbouwen van stoffen heet assimilatie. Assimilatie kost energie, want een cel moet met energie nieuwe stoffen maken.
Planten maken hun eigen organische stoffen uit eenvoudige stoffen zoals water, koolstofdioxide en nitraat. Bij fotosynthese ontstaat glucose. Een deel van die glucose gebruikt de plant als brandstof. Een ander deel slaat de plant op als reservestof, zetmeel. Zo heeft de plant later weer energie, ook als er geen zon schijnt.
Stikstof is nodig om eiwitten te maken. Planten nemen stikstof op als nitraat of ammonium uit de bodem. Bij stikstofassimilatie bouwt de plant daarvan aminozuren. Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten. Sommige eiwitten zijn bouwstoffen voor de cel. Andere eiwitten zijn enzymen.
Dieren kunnen zelf geen glucose maken uit anorganische stoffen. Ze halen organische stoffen uit hun voedsel. Die stoffen bouwen ze om tot eigen bouwstoffen, zoals eiwitten en vetten. Overtollige glucose slaan dieren op als glycogeen in de lever en de spieren. Glycogeen is de reservestof van dieren.
Assimilatie bouwt op. Dissimilatie breekt af en levert energie vrij die de cel gebruikt.
Onthoud
Assimilatie is het opbouwen van stoffen en kost energie.
Uit glucose maakt een cel brandstof en reservestoffen.
Stikstof komt via NH3 in aminozuren terecht.
Aminozuren vormen eiwitten, en eiwitten zijn bouwstoffen of enzymen.
Dieren bouwen uit voedsel hun eigen organische stoffen op.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moeten de vier nummers in figuur 2 worden ingevuld met een stof of een proces.
- 1
Nummer 1 is het proces waarbij bacteriën stikstof uit de lucht binden. Dat heet stikstoffixatie.
Veelgemaakte fouten
Stikstoffixatie en stikstofassimilatie worden vaak door elkaar gehaald. Fixatie zet N2 om in NH3, assimilatie bouwt NH3 in een organische stof in.
Planten kunnen N2 uit de lucht niet direct gebruiken. Daarvoor zijn bacteriën nodig die de stikstof eerst binden.
Assimilatie en dissimilatie worden verward. Assimilatie bouwt stoffen op en kost energie, dissimilatie breekt stoffen af en levert energie.
Snel checken
Een plant maakt van NH3 een aminozuur. Welk proces is dat?
Een plant slaat overtollige glucose op als reservestof. Welke stof is dat?