DNA-analyse en verwantschap van soorten
Met DNA-analyse kun je vaststellen hoe nauw soorten aan elkaar verwant zijn. Dat is belangrijk om te begrijpen hoe soorten in de stamboom van het leven aan elkaar zitten.
Alle levende organismen hebben DNA. De volgorde van de basen in het DNA is erfelijk. Soorten die nauw verwant zijn, hebben daardoor vaak een grote mate van gelijkenis in hun basenvolgorde. Ze hebben een gemeenschappelijke voorouder gehad. Sindsdien zijn er door mutaties nog maar weinig verschillen ontstaan.
Bij een DNA-analyse vergelijk je hetzelfde stuk DNA van verschillende soorten. Dat stuk moet op dezelfde plek in het genoom liggen. Daarna tel je op hoeveel plekken de basen verschillen. Hoe meer verschillen, hoe verder de soorten uit elkaar liggen in de stamboom.
De graad van verwantschap haal je dus uit het aantal verschillen. Let daarbij op de plekken waar de basen verschillen, en niet alleen op het aantal gelijke basen. Met meer gegevens, zoals meerdere DNA-stukken, wordt de vergelijking betrouwbaarder.
- Weinig verschillen betekent een nauwe verwantschap.
- Veel verschillen betekent een verder verwante soort.
- Altijd dezelfde plek in het DNA vergelijken.
Onthoud
Soorten met een grote mate van gelijkenis in hun DNA zijn nauw verwant.
Het aantal plekken waar de basen verschillen zegt iets over de verwantschap.
Vergelijk altijd hetzelfde stuk DNA op dezelfde plek in het genoom.
Meer verschillen betekent dat soorten verder van elkaar af staan in de stamboom.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Drie soorten zijn met DNA-analyse vergeleken, met hetzelfde stuk van twaalf basen. Welke twee soorten zijn het nauwst verwant? De sequenties zijn mens ATGCTAGCTAGC, chimpansee ATGCTAGCTAGA en hond ATGCAAGCTTGC.
- 1
Vergelijk mens en chimpansee, positie voor positie. Ze verschillen alleen op positie 12.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen tellen alleen de gelijke basen, maar het gaat om de plekken waar de basen verschillen.
Leerlingen vergelijken losse basen uit verschillende stukken DNA, terwijl je altijd hetzelfde stuk op dezelfde plek vergelijkt.
Leerlingen denken dat soorten die er uiterlijk op lijken altijd nauw verwant zijn, terwijl het DNA de betrouwbaardere maat is.
Snel checken
Bij de DNA-vergelijking van twee soorten vind je maar weinig verschillen in de basenvolgorde. Wat betekent dat?
Welke uitspraak over DNA-analyse en verwantschap is juist?