Mutaties: wat ze veroorzaakt
Een mutatie is een verandering in de basenvolgorde van DNA. Bij het examen moet je kunnen beschrijven welke factoren mutaties kunnen veroorzaken.
Een mutatie is een verandering in de basenvolgorde van DNA. Mutaties ontstaan spontaan, of ze worden veroorzaakt door een factor uit de omgeving. Een factor die mutaties veroorzaakt heet een mutagene factor.
Spontane mutaties ontstaan bij de replicatie van DNA. Voor een celdeling wordt het DNA gekopieerd. Dat gaat meestal goed. Soms wordt echter een verkeerde base ingebouwd, zonder duidelijke oorzaak van buitenaf.
Mutagene factoren zijn er in twee soorten:
- Straling. Ioniserende straling, zoals röntgenstraling, breekt chemische bindingen in het DNA. UV-straling uit de zon beschadigt de DNA-streng ook.
- Chemische stoffen. Sommige stoffen koppelen aan de bases of passen tussen de bases in. Daardoor wordt bij de volgende kopie vaak een verkeerde base gemaakt.
De cel herstelt veel beschadigingen. Lukt het herstel niet, dan blijft de mutatie bestaan. Zo ontstaat een nieuwe variant van een gen.
Let op het verschil met recombinatie. Bij recombinatie verandert de basenvolgorde niet. Alleen de combinatie van allelen verandert.
Onthoud
Spontane mutaties ontstaan door fouten bij het kopiëren van DNA.
Ioniserende straling en UV-straling kunnen DNA beschadigen.
Chemische stoffen kunnen zorgen dat er een verkeerde base wordt ingebouwd.
Een mutatie verandert de basenvolgorde, recombinatie niet.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een stof koppelt aan een base in een gen. Bij de volgende kopie wordt de verkeerde base ingebouwd. Wat is het gevolg voor het eiwit?
- 1
Het codon GAA hoort bij het aminozuur glutaminezuur, zoek dit op in de Binas.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen recombinatie als oorzaak van mutaties. Recombinatie hergroepeert allelen, maar verandert de basenvolgorde niet.
Leerlingen denken dat alleen straling mutaties veroorzaakt. Ook chemische stoffen en fouten bij de DNA-replicatie veroorzaken mutaties.
Snel checken
Welke factor kan een mutatie in DNA veroorzaken?
Welke oorzaak van een spontane mutatie past het best?