Mutatie en fenotype
Een mutatie kan de eigenschappen van een organisme veranderen. Bij het examen moet je kunnen uitleggen hoe dat werkt, via het DNA en de eiwitten.
Een mutatie is een verandering in de volgorde van de basen in het DNA. Zo'n verandering kan een ander eiwit opleveren.
Eiwitten bepalen grotendeels hoe een organisme eruitziet en werkt. Ze voeren veel taken uit in de cel. Verandert een eiwit, dan kan ook het fenotype veranderen.
Hoe gaat dat? Door de mutatie komt er bij het aflezen van het gen een ander aminozuur in het eiwit. Het eiwit krijgt een andere vorm en werkt daardoor anders. Zo kan de eigenschap van de cel of het organisme veranderen.
Niet elke mutatie heeft gevolg. Soms verandert het aminozuur niet, of heeft het eiwit er weinig last van. Een mutatie kan dus een gunstig, een nadelig of geen effect hebben.
Volg bij een examenvraag altijd de keten. Begin bij de mutatie in het DNA, ga naar het eiwit en eindig bij het fenotype.
Onthoud
Een mutatie is een verandering in de volgorde van basen in het DNA.
Door een mutatie kan een eiwit een andere vorm krijgen.
Een eiwit met een andere vorm kan anders werken, en zo verandert het fenotype.
Niet elke mutatie verandert het fenotype, want het effect hangt af van het eiwit.
Bij de keten hoort het DNA, het eiwit en daarna pas het fenotype.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd is hoe een mutatie bij de ziekteverwekker ervoor zorgt dat een resistente plant toch geïnfecteerd raakt. Het gaat om de effector en de receptor.
- 1
De mutatie zit in de ziekteverwekker, dus de verandering komt in de effector terecht.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat elke mutatie het fenotype verandert. Schrijf liever dat een mutatie het fenotype kan veranderen, via een eiwit.
Leerlingen laten de stap via het eiwit weg. Benoem altijd welk eiwit verandert en wat dat voor het fenotype betekent.
Leerlingen verwarren de receptor van de plant met de effector van de ziekteverwekker. Houd bij elke stap bij welk organisme de mutatie heeft.
Snel checken
Waarom kan een mutatie in het DNA het fenotype veranderen?
Een ziekteverwekker krijgt een mutatie in het gen voor zijn effector. Wat is het gevolg voor een plant met de bijbehorende receptor?