Stikstofkringloop: hoe stikstof door een ecosysteem gaat
Stoffen zoals stikstof blijven in een ecosysteem rondgaan. Voor het examen moet je kunnen beschrijven hoe zo'n kringloop verloopt.
Planten hebben mineralen nodig om te groeien. Ze halen die mineralen uit de bodem. Wat een plant opneemt verdwijnt niet. Het gaat via dieren naar andere organismen en komt uiteindelijk weer terug in de bodem.
Stikstof is daarvan een goed voorbeeld. Het grootste deel van de lucht bestaat uit stikstofgas (N₂). Planten kunnen dat gas niet direct gebruiken. Bacteriën zetten het eerst om in stikstofverbindingen, zoals ammonium (NH₄⁺) en nitraat (NO₃⁻). Dit heet fixatie. Knolletjesbacteriën in de wortels van vlinderbloemigen doen dit.
Planten nemen ammonium en nitraat op uit de bodem. Dieren eten de planten, en andere dieren eten weer die dieren. Als organismen sterven, of als dieren uitwerpselen maken, breken reducenten de stoffen af. Zo komt de stikstof weer als ammonium in de bodem terecht.
Bij denitrificatie zetten bacteriën nitraat om in stikstofgas. Dat gas gaat terug de lucht in. Stikstof kan ook uitspoelen naar grondwater of sloten. Dan verdwijnt het uit de akker, maar niet uit de natuur. Daarom is een kringloop pas rond als alle schakels werken.
Onthoud
Stoffen blijven in een ecosysteem rondgaan, energie stroomt door.
Stikstofgas uit de lucht moet eerst worden omgezet door bacteriën.
Planten nemen ammonium en nitraat op uit de bodem.
Reducenten breken dode resten en uitwerpselen af tot stoffen die weer beschikbaar zijn.
Denitrificatie en uitspoeling halen stikstof uit de kringloop van de akker.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag leg je met de stikstofkringloop uit waarom erwten minder mest nodig maken.
- 1
Knolletjesbacteriën in de wortelknolletjes van de erwt leggen stikstofgas uit de lucht vast.
Veelgemaakte fouten
Zeg niet dat planten stikstofgas direct uit de lucht opnemen, want dat kunnen ze niet. Noem de bacteriën die het gas eerst omzetten.
Verwar de energiestroom niet met de kringloop. Energie stroomt één kant op, terwijl stoffen rondgaan en opnieuw gebruikt worden.
Snel checken
Welk proces zet stikstofgas uit de lucht om in een vorm die planten kunnen opnemen?
Welk proces zet nitraat in de bodem om in stikstofgas dat terug de lucht in gaat?