Hoe de mens de kringlopen van elementen beïnvloedt
Ecosystemen houden zichzelf in balans door kringlopen van elementen. Menselijke ingrepen veranderen die kringlopen, en dat kan doorwerken tot in het systeem Aarde.
Een ecosysteem regelt zichzelf doordat elementen steeds opnieuw worden gebruikt. Koolstof en stikstof gaan van de lucht naar planten, van planten naar dieren, en via afbraak door bacteriën en schimmels weer terug.
Mensen grijpen op veel plaatsen in die kringlopen in. Soms komt er meer van een element op een plek terecht dan het ecosysteem kan verwerken. Dan ontstaan problemen die zich verspreiden.
Bij stikstof gaat het zo. Boeren gebruiken kunstmest. Een deel van de stikstof spoelt weg naar sloten en meren. Daar groeien algen sterk. Bij de afbraak van die algen raakt het water zuurstofarm, en vissen en waterplanten sterven. Dit heet eutrofiëring.
Bij koolstof gaat het zo. Bij verbranding van aardgas, benzine en kolen komt CO₂ vrij. Dat gaat sneller dan planten en oceanen het kunnen opnemen. De hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer stijgt, en het broeikaseffect versterkt zich.
Om te beargumenteren welke maatregel werkt, let je op drie dingen. Welke kringloop verandert er? Wat gebeurt er daardoor in het ecosysteem? En wat betekent dat voor het systeem Aarde?
- Bufferstroken langs sloten vangen stikstof op voordat die het water bereikt.
- Bossen nemen CO₂ op via fotosynthese en slaan koolstof op in hout en bodem.
- Zuinig gebruik van kunstmest verkleint de hoeveelheid stikstof die kan uitspoelen.
Onthoud
Ecosystemen blijven in balans doordat elementen in kringlopen steeds opnieuw worden gebruikt.
Menselijke ingrepen kunnen een kringloop zo verstoren dat een ecosysteem de overmaat niet meer verwerkt.
Een sterke maatregel verandert de kringloop en heeft daarna gevolgen voor het ecosysteem.
Een goed argument loopt van de maatregel via de kringloop naar het gevolg voor het systeem Aarde.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een akkerbouwer wil de uitspoeling van stikstof naar een naburige sloot verminderen. Beargumenteer welke maatregel het meest helpt en wat dat voor het ecosysteem betekent.
- 1
Stikstof uit kunstmest die niet door de gewassen wordt opgenomen spoelt uit naar het slootwater.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen een maatregel zonder te zeggen welke kringloop daardoor verandert. Beschrijf altijd eerst het element en de weg die het aflegt.
Leerlingen redeneren dat een maatregel het hele systeem Aarde direct beïnvloedt. Laat zien hoe het effect stap voor stap via het ecosysteem doorwerkt.
Snel checken
Welke maatregel vermindert de menselijke verstoring van de stikstofkringloop het meest direct?
Waarom verstoort het verbranden van aardgas de koolstofkringloop?