Accumulatie van schadelijke stoffen in de voedselketen
Sommige stoffen blijven in het lichaam van dieren zitten en worden steeds sterker opgehoopt. Dat verklaart waarom roofvogels bovenaan de voedselketen extra gevaar lopen.
Schadelijke stoffen zoals insecticiden worden niet altijd afgebroken door organismen. Ze blijven dan in het lichaam zitten. Dieren nemen zo'n stof op via hun voedsel, en de stof hoopt zich in hun lichaam op. Dit heet accumulatie.
De stof komt niet alleen in één organisme terecht. Ze gaat mee met het voedsel naar het volgende niveau. Een prooi die veel stof bevat, wordt gegeten door een roofdier. Het roofdier krijgt dan de stof van alle prooien die het eet.
Bij elke stap in de voedselketen wordt de concentratie dus hoger. Daarom hebben toppredatoren, zoals de zeearend, vaak de hoogste concentraties. Organismen die lager in de keten staan, zoals insecten en insectenetende vogels, hebben minder van de stof in hun lichaam.
Het gaat dus om de plek in de voedselketen. Een dier met veel prooien ontvangt meer van de stof.
Onthoud
Een stof accumuleert als het lichaam haar niet afbreekt en ze zich opstapelt.
De concentratie neemt toe naar hogere trofische niveaus in de voedselketen.
Toppredatoren hebben doorgaans de hoogste concentraties van zulke stoffen.
Hoe lager een organisme in de keten staat, hoe minder van de stof het bevat.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Waarom ondervindt de zeearend ernstige schade van insecticiden, en de insectenetende vogels niet?
- 1
De insecticiden worden niet afgebroken door de organismen, dus ze hopen zich op in het lichaam.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen schrijven dat de stof zich alleen in het eerste dier ophoopt, terwijl de stof juist met het voedsel doorgegeven wordt naar het volgende niveau.
Leerlingen noemen dat de stof de vogels 'ziek maakt' zonder de accumulatie uit te leggen; schrijf liever dat de concentratie in hogere trofische niveaus toeneemt.
Leerlingen denken dat een stof zwakker wordt in de keten; laat juist zien dat het lichaam de stof niet afbreekt en dat de concentratie stijgt.
Snel checken
Waarom hebben zeearenden meer insecticiden in hun lichaam dan insectenetende vogels?
Een stof wordt door organismen niet afgebroken. Wat gebeurt er met de concentratie van deze stof in de voedselketen?