Soortvorming: frequenties veranderen in tijd en ruimte
Nieuwe soorten ontstaan uit populaties die veranderen. In deze les leer je hoe de frequenties van genotypen en fenotypen in een populatie veranderen, in de tijd en tussen plaatsen.
Frequenties veranderen door selectie. In een populatie verschillen individuen in erfelijke eigenschappen. Individuen met een eigenschap die past bij hun omgeving krijgen gemiddeld meer nakomelingen. Zo komt hun allel na verloop van tijd vaker voor. Dat noemen we selectie.
De omgeving bepaalt welke eigenschap gunstig is. Daarom kan de frequentie op de ene plek anders zijn dan op de andere plek. Een gele slak warmt in een stad minder op. Op een andere plek kan geel juist minder voordeel geven. Selectie werkt dus per omgeving.
Verandering in tijd en ruimte. Als de omstandigheden veranderen, verschuiven de frequenties over de generaties. Bij klimaatverandering kan het aandeel gele slakken dus toenemen. In een kleine populatie speelt ook toeval een rol. Dat heet genetic drift, en het is sterker bij weinig individuen.
Let op wat je beschrijft. Het gaat om de frequentie in de hele populatie, niet om één individu. Een individu verandert zijn genotype niet door de omgeving. Wel verandert het aandeel van een genotype in de groep.
Onthoud
Selectie laat gunstige eigenschappen vaker voorkomen in volgende generaties.
Omgevingen verschillen, dus frequenties kunnen per plek verschillen.
In kleine populaties speelt toeval een grotere rol, via genetic drift.
Een populatie verandert over de generaties, en niet een individu.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Church wil mammoetachtige olifanten fokken. Waarom zijn meerdere mannetjes en vrouwtjes nodig om de overlevingskansen van de populatie te vergroten?
- 1
In de tekst staat dat enkele dieren nog niet voldoende zijn. Een kleine groep heeft dus weinig genetische variatie.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat de omgeving een nieuw allel maakt. Mutaties ontstaan toevallig, en selectie bepaalt alleen welke allelen vaker voorkomen.
Denk niet dat genetic drift alleen bij grote populaties speelt. Juist in kleine populaties heeft toeval het grootste effect op de frequenties.
Snel checken
Een populatie tuinslakken leeft in een warme stad. Welke uitspraak verklaart waarom het aandeel gele slakken na enkele generaties toeneemt?
Twee groepen van dezelfde soort leven in verschillende omgevingen. Welke uitspraak over de frequentie van een allel in beide groepen is juist?