Biologie vmbo gl/tl 2022 · tijdvak 3
Centraal examen, afgenomen op woensdag 6 juli 2022.
- vragen
- 50
- punten
- 60
- N-term
- 1,3
Opgave 1Ademhaling
- 1Jana loopt hard. Een koolstofdioxidedeeltje gaat met het bloed vanuit haar linkerbeenspier via de kortste weg naar het ademhalingscentrum. Gaat het koolstofd…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 2Welk deel van het bloed vervoert de meeste koolstofdioxide?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 3Jana ademt tijdens het hardlopen vooral via borstademhaling. De impulsen van het ademhalingscentrum gaan naar spieren in haar borstkas. Deze spieren trekken …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 4P en Q zijn twee gassen die bij de gaswisseling betrokken zijn. Geef de namen van deze gassen. Schrijf je antwoord zo op: P: ................................…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
Opgave 2Bomen
- 5In welk deel van een bloem ontwikkelen zich zaden? A in een kroonblad B in een meeldraad C in een stamperVan generatie op generatiemeerkeuze1p
- 6Zaden bevatten energierijke stoffen. Om te kunnen ontkiemen, moeten de zaden ook stoffen uit de omgeving opnemen. Welke twee stoffen zijn dat? A glucose en k…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 7Van een bepaalde boom heeft een kweker stekken genomen en zaden verzameld. Het genotype van de stekken en van de zaden wordt vergeleken met het genotype van …Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
Opgave 3Een determineertabel
Opgave 4Hulp bij de voortplanting
- 9In de afbeelding is het orgaan waarin de zaadcellen dan terechtkomen aangegeven met P. Noteer de naam van orgaan P.Van generatie op generatie1p
- 10Om de kans op een bevruchting zo groot mogelijk te maken, worden de verzamelde zaadcellen pas ingebracht als de vrouw vruchtbaar is. Wanneer is de kans op ee…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
Opgave 5Verwelkingsziekte
- 11Welke verstopping zorgt ervoor dat de bladeren gebrek aan water krijgen? A alleen een verstopping van de bastvaten B alleen een verstopping van de houtvaten …Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
- 12Een cel uit een wortelhaar van een tomatenplant en een cel van de schimmel worden met elkaar vergeleken. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis voor elk…Cellen staan aan de basisuitwerkbijlage2p
- 13Door een mutatie worden sommige tomatenplanten bestand tegen de schimmel. Ook de nakomelingen van deze tomatenplanten zijn niet meer gevoelig voor de schimme…Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 6Orgaanstelsels
Opgave 7Watervergiftiging
- 15Als hersenweefsel opzwelt, worden haarvaten in de hersenen dichtgedrukt. Hierdoor kan hersenweefsel afsterven. Leg uit waardoor hersenweefsel afsterft als er…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 16Sporters die intensief trainen, verliezen water met zouten door de huid. Om watervergiftiging te voorkomen, krijgen zij het advies om water met mineraalzoute…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 9Koemelk-allergie
- 18Eiwitten worden verteerd met behulp van verteringssappen. Noteer twee verschillende klieren die verteringssappen produceren.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 19Welke stoffen zoekt de medisch assistent? En door welke bloeddeeltjes worden deze stoffen gemaakt? A antigenen, gemaakt door rode bloedcellen B antigenen, ge…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 20Koemelk bevat mineralen. Het grootste gedeelte van deze mineralen wordt opgenomen in het bloed. Op welke manier verlaten mineralen die niet in het bloed zijn…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 21Hoeveel gram sprinkhanen moet zijn moeder hem geven, zodat Lars evenveel eiwitten binnen krijgt als met een glas volle melk van 200 mL? Leg je antwoord uit m…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 22In bovenstaande tabel met de voedingswaarden is de naam van een groep energierijke voedingsstoffen vervangen door een vraagteken. Welke naam moet bij het vra…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 10Gedrag van een octopus
- 23Octopussen zijn inktvissen met acht armen. Als een octopus zich bedreigd voelt, bijvoorbeeld door een potvis, spuit hij een wolk donkere stof in het water. I…Gedrag bij mens en dier1p
- 24Biologen hebben de volgende twee typen voortplantingsgedrag van octopussen beschreven: 1 Bij de mannetjes bevinden de zaadcellen zich in zakjes in een van de…Gedrag bij mens en dier2p
Opgave 11Placenta
- 25Op de uitwerkbijlage staat dezelfde afbeelding. Kleur met een pen in die afbeelding alleen de placenta in.Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 26Noem een stof die afkomstig is van de foetus en die de zwangere vrouw uitscheidt.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 27Een zwangere vrouw drinkt alcohol. Deze alcohol komt via de placenta in de hersenen van haar foetus terecht. De alcohol gaat daarbij door vier orgaanstelsels…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
Opgave 12Ontwikkeling van de zaadcellen
- 28Geef de naam van de hormoonklier bij de hersenen die de werking van dit mannelijke voortplantingsorgaan beïnvloedt.Reageren op prikkels1p
- 29Ali en Anastasia praten over de ontwikkeling van de zaadcellen. Ali zegt dat de zaadcellen in de zaadblaasjes gemaakt worden. Anastasia zegt dat de cellen in…Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 30Hoe groot is de kans dat een zaadcel in de bijbal een X-chromosoom bevat? En hoe groot is de kans dat een zaadcel in de bijbal een Y-chromosoom bevat? Schrij…Erfelijkheid en evolutie1p
Opgave 13Jongen voeren
- 31Planten lokken honingzuigers met nectar. Leg uit welke functie dit heeft voor de plant.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 32Schrijf een conclusie uit deze resultaten op die past bij de onderzoeksvraag.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 14Botulisme
- 33De giftige stof wordt in de dunne darm in het bloed opgenomen. In welk orgaan komt deze stof daarna het eerst terecht? A in het hart B in de lever C in een l…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 34In welke richting worden impulsen geleid in een bewegingszenuwcel? A alleen in richting P B alleen in richting Q C in richting P en in richting QReageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 35Op de uitwerkbijlage staat een tabel met twee factoren die de overlevingskans van de bacteriën beïnvloeden. Kruis voor elke factor aan of het een biotische o…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage1p
Opgave 15Plasticafval in zee
- 36Gevolg 1 en gevolg 2 belemmeren twee stofwisselingsprocessen in organismen. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met deze 2 gevolgen. Kruis bij elk gevolg aa…Cellen staan aan de basisuitwerkbijlage1p
- 37Gevolg 5 leidt tot ophoping van plastic in een voedselketen. Plankton wordt gegeten door mosselen en zandspieringen. Zandspieringen zijn voedsel voor de Noor…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage2p
- 38De gezondheid van de Noordse stormvogel gaat achteruit als plastic zich ophoopt in zijn maag. Leg uit hoe plastic in de maag een vogel ziek kan maken.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 16Bloedonderzoek
- 39Uit welke huidlaag kan bloed afgenomen worden? A uit de hoornlaag B uit de kiemlaag C uit de lederhuidReageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 40In de afbeelding is een aantal organen met een letter aangegeven. P Q R S T Welke letter geeft een bijnier aan? En welke letter de schildklier? Schrijf je an…Reageren op prikkels2p
- 41AGS wordt veroorzaakt door een recessief gen (a). Hoe groot is de kans dat een man met AGS en een homozygote vrouw zonder AGS een kind met AGS krijgen? A 0% …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 17Bloedtransfusie
Opgave 18Ziekte van Pfeiffer
- 43Iemand die eenmaal besmet geweest is met het virus, is daarna immuun. Is deze immuniteit actief of passief ontstaan? Leg je antwoord uit.Bescherming en antistoffen1p
- 44De ziekte komt bij volwassenen bijna niet voor. Leg uit waardoor bij volwassenen de kans op de ziekte van Pfeiffer klein is.Bescherming en antistoffen1p
- 45Als ouders weten dat een kind de ziekte van Pfeiffer heeft, kunnen ze maatregelen nemen om besmetting van andere kinderen te voorkomen. Noem zo’n maatregel.Bescherming en antistoffen1p
Opgave 19Apen
- 46Hoeveel verschillende groepen apen kwamen er 5 miljoen jaar geleden voor volgens de gegevens in de stamboom?Erfelijkheid en evolutie1p
- 47Mark bestudeert de stamboom en doet twee uitspraken. De uitspraken staan op de uitwerkbijlage . Kruis voor elke uitspraak aan of hij juist of onjuist is volg…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
- 48Volgens de evolutietheorie is de ontwikkeling van de verschillende groepen apen lang geleden begonnen. Hebben bij deze ontwikkeling mutaties een rol gespeeld…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 20Een animatiefilm
- 49In de film hebben de jonge dinosaurussen, direct nadat ze uit het ei kwamen, geleerd dat de luiaard hun moeder is. Dit verschijnsel komt ook in de natuur voo…Gedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 50Een luiaard is een planteneter. In de film eten de jonge dinosaurussen echter niet van de planten die de luiaard ze geeft. In plaats daarvan jagen ze op dier…Gedrag bij mens en dier1p