Biologie vmbo gl/tl 2023 · tijdvak 2
Centraal examen, afgenomen op donderdag 29 juni 2023.
- vragen
- 52
- punten
- 66
- N-term
- 1,2
Opgave 1Chocolade
- 1Asha, de hond van Michel, heeft chocolade-eitjes opgegeten. Michel brengt Asha meteen naar de dierenarts. De dierenarts heeft een middel om de peristaltische…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 2De chocolade zit al in de dunne darm van Asha. Daar wordt theobromine opgenomen in het bloed. Vervolgens stroomt dat bloed via de kortste weg naar het hart. …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
- 3Hond Asha weegt 25 kilo. Ze heeft 15 eitjes van pure chocolade opgegeten. Elk chocolade-eitje weegt 8 g. Welk type klachten gaat Asha krijgen volgens de info…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 2DNA-onderzoek
Opgave 3In de achtbaan
- 6Terwijl Demi wacht, zetten haar zintuigen prikkels om in impulsen. Op de uitwerkbijlage staan twee delen van zintuigen in een tabel. Noteer voor elk deel de …Reageren op prikkelsuitwerkbijlage2p
- 7Als Demi in de achtbaan ondersteboven hangt, geeft een zenuw informatie door aan haar hersenen over de veranderde houding van haar lichaam. In de afbeelding …Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 8Een deel van de achtbaan gaat door een hal die bijna donker is. In de hal ziet Demi alleen nog vaag de omtrek van de mensen in het wagentje voor haar. In het…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 9Demi is misselijk geworden door de achtbaan. Het braakcentrum in haar hersenstam stuurt impulsen naar de spieren van haar maag. De maagspieren knijpen zich d…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 4Tweelingen
- 10Is de informatie van de verloskundige voldoende om te bepalen of de tweeling van Karin eeneiig of twee-eiig is? Leg je antwoord uit.Van generatie op generatie1p
- 11Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Noteer in de tabel hoeveel zaadcellen nodig zijn voor een bevruchting die tot een eeneiige tweeling leidt, en hoeveel z…Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 12In de afbeelding zie je een schematische tekening van de vrouwelijke voortplantingsorganen. Drie plaatsen zijn aangegeven met een letter.Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 13Karin bevalt van twee meisjes. Ze praat met haar man Ronald over de baby’s. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken van Karin en Ronald. Kruis voor elke u…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
Opgave 5Onderzoek bij bastaardschorpioenen
Opgave 6Suiker tegen de pijn?
- 16Een van de ziekten waartegen kinderen worden gevaccineerd, is de bof. Leg uit hoe de vaccinatie ervoor zorgt dat kinderen immuun worden voor de bof.Bescherming en antistoffen1p
- 17Veel kinderen huilen omdat de prik pijn doet. In welk onderdeel van het centraal zenuwstelsel vindt de bewustwording van de pijn plaats? A in de grote hersen…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 18Artsen willen onderzoeken of de waarneming van pijn beïnvloed kan worden door het drinken van water met suiker. Ze verdelen kinderen die voor een vaccinatie …Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 19Glucose uit het suikerwater wordt opgenomen in het bloed. Het glucoserijke bloed stroomt via een ader naar de rechterboezem van het hart. In welke volgorde s…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
Opgave 7Brandnetels en vlinders
- 20Op welke manier(en) plant de brandnetel zich voort? A alleen geslachtelijk B alleen ongeslachtelijk C zowel geslachtelijk als ongeslachtelijkVan generatie op generatiemeerkeuze1p
- 21Behoort de brandnetel tot insectenbestuivers of windbestuivers? Leg je antwoord uit.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 22In bovenstaande tekst worden voedselketens in een aantal voedselrelaties beschreven. Noteer zo’n voedselketen die uit drie schakels bestaat.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 23Het leggen van de eitjes aan de onderkant van het blad verhoogt de overlevingskans voor de eitjes. Leg uit dat de overlevingskans hierdoor wordt verhoogd.Gedrag bij mens en dier1p
- 24De gevangen rupsen worden gevoerd aan de jongen van de koolmees. Rupsen bevatten vooral bouwstoffen die nodig zijn voor de groei en ontwikkeling van de jonge…meerkeuzevervallen1p
- 25De vlinders voeden zich met nectar uit bloemen van de vlinderstruik. Welk voordeel heeft de vlinderstruik van dit bezoek van de vlinders?Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 26Het fenotype van de kleine vos verandert gedurende zijn leven.Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 27Nitraat is een minerale voedingsstof die opgenomen wordt door planten. Bij een gebrek aan deze stof kleuren de bladeren van de brandnetel geel. Leg uit welke…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
Opgave 8Stamcel-transplantatie
- 28De bloeddeeltjes worden gevormd door stamcellen. Waar zitten de stamcellen die de bloeddeeltjes vormen? A in de botten B in de klieren C in de lymfe D in de …Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 29Op de uitwerkbijlage staat een tabel met verschillende bloeddeeltjes. Kruis voor elk bloeddeeltje de juiste functie aan.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage2p
- 30Witte bloedcellen hebben 46 chromosomen. Hoeveel chromosomen bevat de stamcel waaruit bloedcellen ontstaan? A 23 B 46 C 92Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 31Welk soort medicijn bestrijdt bacteriële infecties?Bescherming en antistoffen1p
- 32Door de stamcel-transplantatie wordt de bloedgroep van de ontvanger gelijk aan de bloedgroep van de donor. Leg met behulp van de informatie uit hoe dit komt.Bescherming en antistoffen2p
- 33Soms worden bloeddeeltjes die zijn gemaakt door de donorstamcellen afgebroken door antistoffen uit het ABO bloedgroepensysteem die nog aanwezig zijn bij de o…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
Opgave 9Medicijnresten in het oppervlaktewater
- 34Het menselijk lichaam ziet medicijnen als gifstoffen die afgebroken moeten worden. Welk orgaan zorgt voor afbraak van medicijnen? En welk orgaan verwijdert m…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 35Resten van pijnstillers in het water veroorzaken ‘weefselschade aan kieuwen bij vissen’. Leg uit wat een weefsel is.Cellen staan aan de basis1p
- 36Bij welk orgaanstelsel horen de kieuwen?Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 37Als er resten van een middel tegen hoge bloeddruk in het oppervlaktewater terechtkomen, kan dat bij vissen afwijkend paringsgedrag veroorzaken. Paringsgedrag…Gedrag bij mens en dier1p
- 38Een regenboogforel is een vis die voornamelijk garnalen eet. Garnalen leven vooral van plantaardig plankton. In het oppervlaktewater komen ook resten voor va…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 39Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken. Kruis aan of deze uitspraken juist of onjuist zijn.Gedrag bij mens en dieruitwerkbijlage1p
- 40Medicijnresten hebben ook invloed op eencellige organismen zoals bacteriën en groene algen. Een onderzoeker bekijkt eencellige algen en bacteriën onder de mi…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
Opgave 10Albinisme bij mensen
- 41Op de uitwerkbijlage staat een zin over het genotype van Jorrit. Omcirkel de juiste mogelijkheden.Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
- 42Rik, de broer van Jorrit, is heterozygoot voor de eigenschap albinisme. Jessica is zwanger van Rik. In haar familie komt het gen voor albinisme niet voor. Op…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
- 43In de afbeelding zie je een doorsnede van de huid.Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 44Bij een kleine groep van mensen met albinisme lijken de ogen rood-grijs van kleur. Het vaatvlies weerkaatst rood licht, bij mensen met albinisme wordt dit we…Reageren op prikkels1p
Opgave 11Melkvee houden
- 45In tabel 1 staan een aantal gedragselementen beschreven. Noteer de afkortingen van de gedragselementen die NIET horen bij sociaal gedrag?Gedrag bij mens en dier2p
- 46Hoe wordt tabel 2 bij een gedragsonderzoek genoemd? A ethogram B protocol C practicumGedrag bij mens en diermeerkeuze1p
- 47Hoeveel procent van de tijd besteedt Lily21 aan liggen op stro? Leg je antwoord uit met een berekening.2p
- 48Zal Lily21 bevrucht raken als Teun bij Lily21 direct na de observatie kunstmatige inseminatie toepast? Leg je antwoord uit met behulp van de informatie.Van generatie op generatie1p
- 49Bij de keuze voor sperma let Teun ook op de vachtkleur van de stier. De koeien van Teun zijn roodbont, maar hij wil roodbonte en zwartbonte kalfjes krijgen. …Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
- 50Tijdens de kunstmatige inseminatie voelt Teun met zijn hand in de endeldarm van de koe of het rietje op de juiste plek terechtkomt (zie de afbeelding). De na…Van generatie op generatie1p
- 51Na negen maanden begint de geboorte van het kalfje.Van generatie op generatiemeerkeuze1p
- 52Het is belangrijk dat een pasgeboren kalfje moedermelk drinkt. Moedermelk bevat antistoffen die het kalfje immuun maakt voor bepaalde ziekten. Welke immunisa…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p