Biologie vmbo gl/tl 2026 · tijdvak 2
Centraal examen, afgenomen op donderdag 18 juni 2026.
- vragen
- 52
- punten
- 63
- N-term
- 1,3
Opgave 1Verliefd door bacteriën
- 1In de afbeelding zijn delen van de huid aangegeven met een letter.Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 2Zweten zorgt voor onze lichaamsgeur. Noteer nog een andere functie van zweten.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 3Noteer de uitwendige prikkel die volgens de informatie verliefde gevoelens kan veroorzaken bij mensen.Gedrag bij mens en dier1p
Opgave 2Lopen op bietensap
- 4Leg in twee stappen uit dat een marathonloper tot een grotere prestatie in staat is als de spieren beter worden doorbloed.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 5Als nitriet bindt aan hemoglobine kan deze haar functie niet meer uitvoeren. Wat is de functie van hemoglobine? A het binden van zuurstof B het transporteren…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 6Als nitrosamine aan het DNA bindt, kan het veranderingen in het DNA veroorzaken. Noteer de naam voor een verandering in het DNA.Erfelijkheid en evolutie1p
- 7Rachel is een marathonloper. Op de dag van de wedstrijd wil ze bietensap drinken. Het bietensap dat zij wil drinken bevat 1,3 mg nitraat per mL. Het advies v…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 3Exoten
- 8Op de uitwerkbijlage staat een tabel met deze twee organismen. Kruis in de tabel bij elk organisme aan of dit in Nederland een inheemse soort, een nieuwe soo…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDuitwerkbijlage2p
- 9Om te voorkomen dat de Japanse duizendknoop zich verder uitbreidt, wordt de plant bestreden. Een manier van bestrijden is het verwijderen van de bloemen. Dit…Van generatie op generatie1p
- 10Welk type kiezen heeft een goudjakhals? En is het darmkanaal van de goudjakhals in verhouding tot zijn lichaam korter of langer dan dat van een planteneter? …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 11In de afbeelding zie je een pootafdruk van de goudjakhals.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKENDmeerkeuze1p
Opgave 4Syndroom van Pendred
- 12Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.Reageren op prikkelsuitwerkbijlage1p
- 13Bij het syndroom van Pendred werkt het evenwichtsorgaan vaak ook niet goed waardoor duizeligheid ontstaat. In de afbeelding zie je een doorsnede van het oor …Reageren op prikkels2p
- 14Bij iemand met het syndroom van Pendred wordt de schildklier groter dan normaal. Dat komt doordat een hormoonklier de schildklier blijft stimuleren om schild…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
- 15Het syndroom van Pendred wordt veroorzaakt door een recessief gen (a). De ouders van Aimee dragen allebei het gen, maar zijn niet doof. Ze krijgen een tweede…Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage2p
Opgave 5Stelende apen
Opgave 6Prostaatvergroting
- 17Als de prostaat groter wordt, kan dat plasproblemen geven. Leg uit met behulp van de afbeelding dat een te grote prostaat plasproblemen kan geven.Van generatie op generatie1p
- 18In de afbeelding is deel P weergegeven. Deel P voegt ook vocht toe aan de zaadcellen tijdens een zaadlozing. Noteer de naam van deel P.Van generatie op generatie1p
- 19PSA zorgt ervoor dat het sperma vloeibaar blijft, zodat de zaadcellen zich gemakkelijk kunnen bewegen. Leg uit dat het voor een bevruchting nodig is dat de z…Van generatie op generatie1p
- 20In de darm zijn veel bacteriën aanwezig. Meneer Muller moet daarom een uur voor de biopsie een medicijn slikken om een infectie tegen te gaan. Noteer het typ…Bescherming en antistoffen1p
- 21In het ziekenhuis worden de opgezogen prostaatcellen onder de microscoop bekeken. Kankercellen hebben een afwijkende vorm en soms een afwijkend aantal chromo…Erfelijkheid en evolutiemeerkeuze1p
Opgave 7Blozen door alcohol
- 22Iemand die heterozygoot is, gaat blozen na het drinken van alcohol. Dit fenotype ligt tussen de twee andere fenotypen in. Noteer de naam van dit type erfelij…Erfelijkheid en evolutie1p
- 23Bij de meeste mensen wordt alcohol goed afgebroken. Noteer de naam van het orgaan waarin dit gebeurt.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 24In de zinnen hieronder is beschreven hoe het blozen tot stand komt. Er zijn twee woorden weggelaten. Welke woorden moeten er staan op plaats 1 en 2? Kies uit…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 25Als veel bloedvaten naar de huid verwijden, verandert de bloeddruk. Zal de bloeddruk dalen of stijgen doordat deze bloedvaten verwijden? Leg je antwoord uit.Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
- 26Als iemand heel veel alcohol in het bloed heeft, stimuleert dat een gebied in de hersenen waardoor die persoon kotsmisselijk wordt. De bewegingen van de spie…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING2p
- 27Iemand die moet blozen van alcohol en ook nog astma heeft, kan beter geen alcohol drinken. De reactie die optreedt door veel alcohol in het bloed laat astmak…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDING1p
Opgave 8Zeepaardjes
- 28Een zeepaardje blijft vaak zijn hele leven in zijn eigen kleine gebied ter grootte van ongeveer een vierkante meter. Noteer de naam voor het kleine gebied wa…Gedrag bij mens en dier1p
- 29Welke organen heeft een zeepaardje voor de gaswisseling? A longen B kieuwen C tracheeënCellen staan aan de basismeerkeuze1p
- 30Noteer een voedselketen van vier organismen waar het zeepaardje deel van uitmaakt. Gebruik de informatie in het kader hierboven.Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 31Voor de paring zwemmen het mannetje en vrouwtje urenlang om elkaar heen. Noteer de naam van dit paringsgedrag.Gedrag bij mens en dier1p
- 32Bij zeepaardjes bepalen chromosomen het geslacht, net als bij mensen. Noteer hoe je aan de chromosomen kunt zien dat het zeepaardmannetje een mannetje is.Erfelijkheid en evolutie1p
- 33Op de uitwerkbijlage staan uitspraken. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.Erfelijkheid en evolutieuitwerkbijlage1p
- 34Onderzoekers denken dat de zeepaardjes zijn ontstaan toen 34 miljoen jaar geleden de eerste grote zeegrasvelden ontstonden. De voorouder van het zeepaardje i…Erfelijkheid en evolutie2p
Opgave 9Giftig bladgroen
- 35Nieuwe aardappelplanten kunnen ontstaan uit de zaden in de bessen of uit de knollen van de aardappelplant. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de …Van generatie op generatieuitwerkbijlage1p
- 36De aardappelplant vervoert suikers vanuit de bladeren via de stengels naar de wortels. Daar worden de suikers als zetmeel in de knollen opgeslagen. Noteer de…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND1p
- 37Als de bladeren van de plant zijn aangevreten, vormt deze plant alleen nog maar kleine aardappelen. Leg in twee stappen uit waardoor de aardappelen klein bli…Planten en dieren en hun samenhang: de eigen omgeving VERKEND2p
- 38Onderzoekers hebben een manier gevonden om de coloradokever te bestrijden. Ze hebben het DNA van aardappelplanten veranderd. Deze aardappelplanten maken daar…Cellen staan aan de basismeerkeuze1p
Opgave 10Keizersnede
- 39In fase 3 in de afbeelding worden de placenta en navelstreng uit de baarmoeder verwijderd. Bij een natuurlijke bevalling is er ook een fase waarbij de placen…Van generatie op generatie1p
- 40Bij Soraya ligt de placenta voor de baarmoedermond. Een natuurlijke bevalling is bij haar niet mogelijk omdat de placenta dan zou kunnen losscheuren. Dit is …Van generatie op generatie1p
- 41Sorayas keizersnede wordt precies drie weken voor de uitgerekende datum ingepland. Noteer de datum waarop de keizersnede bij Soraya zal plaatsvinden.1p
- 42Noteer de naam van de spierbewegingen van de baarmoeder die plaatsvinden tijdens de bevalling.Van generatie op generatie1p
- 43Bij een ruggenprik wordt een verdovend middel ingespoten in het vocht rondom het ruggenmerg. Hierdoor zal Hali geen pijn in haar onderlichaam kunnen waarneme…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p
Opgave 11Miltvuur
- 44Miltvuur wordt veroorzaakt door een bacterie. Noteer twee kenmerken van een bacterie die in de afbeelding te zien zijn.Cellen staan aan de basis2p
- 45Op de uitwerkbijlage staan gegevens over miltvuur en vier organisatieniveaus. Verbind elk gegeven door middel van een lijn met het juiste organisatieniveau. …Cellen staan aan de basisuitwerkbijlage2p
- 46Miltvuur is vaak dodelijk omdat de bacterie niet snel genoeg door het lichaam kan worden bestreden. Welke bloeddeeltjes zorgen ervoor dat een bacterie wordt …Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 47Na besmetting met de miltvuurbacterie gaat je lichaam veel warmte produceren en warmteverlies beperken. Hierdoor neemt de lichaamstemperatuur toe, waardoor h…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGuitwerkbijlage1p
Opgave 12Snelle test voor infectieziekte
- 48In welk deel van het bloed zitten de antistoffen die de kleur van het testpapier kunnen laten veranderen? A in de bloedplaatjes B in de rode bloedcellen C in…Het lichaam in stand houden: voeding en genotmiddelen, ENERGIE, TRANSPORT EN UITSCHEIDINGmeerkeuze1p
- 49Het testpapier kan gebruikt worden voor het aantonen van knokkelkoorts. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan …Bescherming en antistoffenuitwerkbijlage1p
- 50De onderzoekers moeten voor elke infectieziekte een ander type testpapier ontwikkelen. Leg uit waarom ze niet voor verschillende infectieziektes hetzelfde ty…Bescherming en antistoffen1p
- 51Joachim heeft een vaccinatie gehad tegen knokkelkoorts. Zijn bloed wordt 10 dagen na de vaccinatie getest met het testpapier. Hieruit blijkt dat de vaccinati…Bescherming en antistoffenmeerkeuze1p
- 52Een smartphone kan de kleur van het testpapier nauwkeuriger meten dan het menselijk oog. Kan je de kleur van het testpapier waarnemen door de aanwezigheid va…Reageren op prikkelsmeerkeuze1p