Van prikkel naar waarneming
In deze les zie je hoe een prikkel uit de omgeving via een zintuig en zenuwen in de hersenen terechtkomt. Zo begrijp je wanneer je iets echt waarneemt.
Zintuigen zetten prikkels uit de omgeving om in impulsen. Die impulsen gaan via zenuwen naar het centraal zenuwstelsel. Pas daar vindt waarneming plaats.
Elk zintuig reageert op één soort prikkel. Het oog reageert op licht en het oor op geluidstrillingen. Dat heet de adequate prikkel. Op andere soorten prikkels reageert het zintuig meestal niet, of veel minder.
Niet elke prikkel geeft een impuls. Elk zintuig heeft een drempelwaarde. Is de prikkel zwakker dan die waarde, dan ontstaat geen impuls en dus ook geen waarneming. Is de prikkel sterker, dan ontstaat er wel een impuls.
Blijft een prikkel lang hetzelfde, dan reageert het zintuig er minder op. Dat heet gewenning. Zo merk je de geur van je kamer na een tijdje niet meer op, terwijl anderen hem nog wel ruiken.
Tot slot speelt motivatie een rol. Wat je aandacht geeft, neem je sneller waar. Wie met aandacht naar iemand luistert, hoort die persoon beter tussen het geroezemoes door.
Waarneming is dus niet alleen het werk van het zintuig. De hersenen bepalen mee wat je bewust opmerkt.
Onthoud
Zintuigen zetten prikkels om in impulsen die naar het centraal zenuwstelsel gaan.
Waarneming vindt plaats in het centraal zenuwstelsel, niet alleen in het zintuig zelf.
Een prikkel moet de drempelwaarde halen om een impuls op te wekken.
Elk zintuig reageert vooral op zijn eigen adequate prikkel.
Bij gewenning neemt de reactie af als een prikkel lang aanwezig blijft.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een tikkende wekker wordt steeds verder van een leerling weggezet. Op 4 meter hoort de leerling het tikken nog net. Wat gebeurt er daarna?
- 1
De prikkel is het geluid van de wekker en het zintuig is het oor.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat het oog of oor zelf ziet of hoort. Zeg liever dat het zintuig de prikkel omzet en dat het centraal zenuwstelsel de waarneming maakt.
Leerlingen verwarren gewenning met zintuigschade. Bij gewenning reageert het zintuig gewoon, maar minder op een prikkel die lang blijft.
Leerlingen gebruiken drempelwaarde als de hoogste sterkte die je kunt waarnemen. Het is juist de zwakste prikkel die nog een impuls geeft.
Snel checken
Wat is de drempelwaarde van een zintuig?
Waarom ruik je een sterke geur na een tijdje niet meer?