Mutaties: spontaan en door stoffen en straling
Mutaties zijn veranderingen in het DNA. In deze les zie je welke invloeden de kans op mutaties kunnen vergroten.
Een mutatie is een verandering in de volgorde van de basen in het DNA. Veel mutaties ontstaan vanzelf, bijvoorbeeld wanneer het DNA wordt gekopieerd bij een celdeling. Dat noemen we spontane mutaties.
Sommige stoffen en soorten straling kunnen de frequentie van mutaties verhogen. Zulke stoffen heten mutagene stoffen. Voorbeelden van straling zijn UV-straling uit de zon en röntgenstraling.
De straling of stof beschadigt het DNA. Daardoor ontstaan er meer fouten in de basenvolgorde dan normaal. Hoe sterker of langer de blootstelling is, hoe groter de kans op mutaties meestal is.
Niet elke mutatie is schadelijk. Soms heeft een mutatie geen effect, en soms levert ze een voordeel op. Een mutatie in een geslachtscel kan worden doorgegeven aan het nageslacht. Een mutatie in een lichaamscel niet.
Onthoud
Spontane mutaties ontstaan zonder invloed van buitenaf, bijvoorbeeld bij het kopiëren van DNA.
Mutagene stoffen en straling verhogen de frequentie van mutaties.
UV-straling en röntgenstraling kunnen mutaties veroorzaken.
Hoe groter de blootstelling, hoe groter meestal de kans op mutaties.
Niet elke mutatie is schadelijk.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een onderzoeker telt mutaties bij bacteriën. Zonder straling ontstaan er 4 mutaties per 1 000 000 cellen, met straling 20 mutaties per 1 000 000 cellen.
- 1
Noteer de twee frequenties: 4 zonder straling en 20 met straling.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat mutaties alleen door straling ontstaan. Noem ook de spontane mutaties die vanzelf bij het kopiëren van DNA optreden.
Zeg niet dat elke mutatie schadelijk is. Veel mutaties hebben geen effect of zijn zelfs voordelig.
Denk niet dat straling een mutatie zeker maakt. Het gaat om een grotere kans op mutaties.
Snel checken
Welke uitspraak over mutagene stoffen en straling past bij de syllabus?
Een leerling zegt: mutaties ontstaan alleen door straling. Wat is het beste antwoord?