Levenskenmerken: stofwisseling, groei, voortplanting en prikkels
Alles wat leeft laat levenskenmerken zien. In het examen moet je die herkennen in een tekst of tabel, zoals bij de panda.
Een levend ding eet, groeit, plant zich voort en reageert op prikkels. Een steen doet dat niet.
Stofwisseling is het geheel van processen waarbij een organisme stoffen opneemt, omzet en afvoert. Het bestaat uit ademhaling, voeding en uitscheiding. Bij voeding neemt het dier stoffen op. Bij ademhaling haalt het zuurstof binnen. Bij uitscheiding loost het afvalstoffen.
Groei betekent dat een organisme in omvang toeneemt. Ontwikkeling hoort daar ook bij. Een jong dier dat leert lopen ontwikkelt zich, en dat telt als groei.
Voortplanting zorgt dat er nieuwe individuen komen. Reageren op prikkels betekent dat een organisme iets waarneemt en erop reageert. Dat zie je vaak als beweging.
Kijk bij een tabel altijd naar wat het kenmerk doet. Het gaat om de functie, niet om het dier zelf.
Onthoud
Stofwisseling bestaat uit ademhaling, voeding en uitscheiding.
Groei omvat ook ontwikkeling, zoals van kruipen naar lopen.
Reageren op prikkels zie je meestal als beweging.
Kijk bij een kenmerk naar de functie die het vervult.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
In de vraag moet je twee kenmerken uit tabel 3 noemen die bij stofwisseling horen.
- 1
Stofwisseling bestaat uit ademhaling, voeding en uitscheiding. Met die drie kijk je in de tabel.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zien groei alleen als langer worden. Groei omvat ook ontwikkeling, zoals van kruipen naar lopen.
Ademhaling wordt vaak met uitscheiding verward. Bij ademhaling komt zuurstof binnen, bij uitscheiding gaan afvalstoffen naar buiten.
Gedrag wordt snel als reageren op prikkels gezien. Alleen een reactie op een waargenomen prikkel telt hiervoor.
Snel checken
Welke situatie hoort bij stofwisseling?
Een panda-jong gaat van kruipen naar lopen. Welk levenskenmerk past hierbij?