Van codon naar aminozuur
Het erfelijk materiaal bevat de informatie voor elk eiwit. In deze les zie je hoe een codon bepaalt welk aminozuur in een eiwit komt, en waarom dat voor het examen belangrijk is.
Een gen bevat de informatie voor een eiwit. De volgorde van de basen in het mRNA bepaalt de volgorde van de aminozuren in het eiwit.
Het mRNA wordt gelezen in groepjes van drie basen. Zo'n groepje heet een codon. Elk codon codeert voor één aminozuur, of het geeft een stopsignaal. Er zijn vier verschillende basen, dus 4 × 4 × 4 = 64 codons.
Van die 64 codons coderen er 61 voor een aminozuur. Er zijn 20 aminozuren, dus meerdere codons horen bij hetzelfde aminozuur. Dat heet de degeneratie van de code. Het startcodon AUG geeft het begin aan. De stopcodons UAA, UAG en UGA geven het einde aan.
Het leesraam bepaalt welke basen samen een codon vormen. Schuift het leesraam, dan krijgt elk codon andere basen. Daardoor verandert de rest van het eiwit, en vaak komt er vroeg een stopcodon.
Let bij een vraag op een DNA-streng op de coderende streng of op het mRNA. Op de coderende streng staat T waar het mRNA U heeft.
Onthoud
Een codon is een groep van drie basen in het mRNA.
Elk codon codeert voor één aminozuur of geeft een stopsignaal.
Meerdere codons kunnen voor hetzelfde aminozuur coderen.
Een verschuiving van het leesraam verandert alle codons die daarna volgen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Welke drie nucleotiden coderen voor het stopcodon in het AFGP-gen, en waarom zijn diezelfde basen in het trypsinogen-gen geen stopcodon?
- 1
De stopcodons zijn TAA, TAG en TGA. Op de coderende streng van DNA staan die als TAA, TAG en TGA.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen tellen het aantal codons niet goed, terwijl een codon een groep van drie basen is en er 64 in totaal zijn. Tel dus in drietallen.
Leerlingen lezen een streng zonder eerst het leesraam vast te stellen. Bepaal eerst waar de codons beginnen, want anders lees je het verkeerde stopcodon.
Leerlingen verwarren de coderende streng met het mRNA. Let op dat de codons op de coderende streng met T staan, en in het mRNA met U.
Snel checken
Hoeveel verschillende codons zijn er in het mRNA?
Welk aminozuur hoort bij het mRNA-codon GCU?