Examenstof Biologie vwo
De onderwerpen uit de syllabus voor het centraal examen, met hoe vaak elk onderwerp sinds 2018 de hoofdzaak van een examenvraag was. Open een onderwerp voor uitleg en oefenvragen.
M1Eiwitsynthese
37 vragen · 5%- M1.1.1beschrijven wat de bouw is van DNA en RNA; nucleïnezuur, helixstructuur, basenparing, nucleotide,5× · laatst 2026
- M1.1.2benoemen wat de verschillen zijn in de bouw van DNA en RNA;1× · laatst 2022
- M1.1.3benoemen wat de functies zijn van DNA, mRNA, tRNA en rRNA;nog niet gevraagd
- M1.1.4toelichten wat het verband is tussen molecuulstructuur en functie van DNA, mRNA, tRNA en rRNA;nog niet gevraagd
- M1.1.5beschrijven op welke manieren de basenvolgorde in het DNA bepaald kan worden.6× · laatst 2025
- M1.2.1toelichten hoe eiwitten gevormd worden op basis van de relatie tussen codon en aminozuur4× · laatst 2026
- M1.2.2beschrijven hoe de processen van transcriptie en translatie verlopen;6× · laatst 2026
- M1.2.3toelichten hoe de aminozuurvolgorde (primaire structuur) van een eiwit de bouw en werking van het eiwit bepaalt;13× · laatst 2026
- M1.2.4toelichten hoe eiwitten de bouw en werking van biologische eenheden bepalen.2× · laatst 2026
M2Stofwisseling van de cel
90 vragen · 13%- M2.1.1benoemen wat de kenmerken zijn van bacteriën;3× · laatst 2025
- M2.1.2benoemen wat de kenmerken zijn van virussen;nog niet gevraagd
- M2.1.3beschrijven hoe een eukaryote cel functioneert als een zelfstandige eenheid;nog niet gevraagd
- M2.1.4benoemen wat de onderdelen zijn van eukaryote cellen;1× · laatst 2026
- M2.1.5beschrijven wat de functies zijn van de onderdelen van eukaryote cellen;2× · laatst 2026
- M2.1.6toelichten dat het dynamisch evenwicht in de cel in stand wordt gehouden in een complex netwerk van celprocessen;nog niet gevraagd
- M2.1.7uitleggen hoe door het principe van terugkoppeling homeostase in de cel gerealiseerd wordt.nog niet gevraagd
- M2.2.1beschrijven welke vormen er zijn van actief en passief transport;10× · laatst 2026
- M2.2.2toelichten wat de relatie is tussen de eigenschappen van de getransporteerde stoffen en de bouw en eigenschappen van membranen;5× · laatst 2026
- M2.2.3toelichten dat effecten van osmotische werking verschillen bij plantaardige en dierlijke cellen;3× · laatst 2021
- M2.2.4uitleggen dat door de aanwezigheid van een selectief doorlaatbaar celmembraan de celinhoud permanent verschilt van de celomgeving;nog niet gevraagd
- M2.2.5beschrijven wat de rol is van het cytoskelet bij transportprocessen.nog niet gevraagd
- M2.3.1beschrijven dat cellen stoffen opnemen en afgeven;1× · laatst 2026
- M2.3.2beschrijven dat in cellen chemische reacties plaatsvinden, gekatalyseerd door enzymen;1× · laatst 2026
- M2.3.3beschrijven dat er verschillende vormen van energie zijn;nog niet gevraagd
- M2.3.4beschrijven dat de verschillende vormen van energie in elkaar kunnen overgaan;nog niet gevraagd
- M2.3.5beschrijven hoe fotosynthese verloopt in cellen met chloroplasten;19× · laatst 2026
- M2.3.6beschrijven dat assimilatieprocessen plaatsvinden in planten en dieren;5× · laatst 2026
- M2.3.7toelichten dat assimilatieprocessen leiden tot de aanmaak van bouwstoffen, brandstoffen, reservestoffen en enzymen;2× · laatst 2026
- M2.3.8toelichten hoe anaerobe dissimilatie plaatsvindt;6× · laatst 2025
- M2.3.9toelichten hoe aerobe dissimilatie plaatsvindt;19× · laatst 2026
- M2.3.10toelichten met behulp van reactievergelijkingen hoe assimilatieprocessen en dissimilatie-processen (en ook de deelreacties daarvan) verlopen;nog niet gevraagd
- M2.3.11toelichten waar en hoe enzymen reacties katalyseren;7× · laatst 2026
- M2.3.12toelichten hoe temperatuur en pH enzymwerking beïnvloeden;6× · laatst 2026
- M2.3.13toelichten hoe in de biotechnologie gebruik gemaakt wordt van het metabolisme van micro-organismen;nog niet gevraagd
- M2.3.14uitleggen wat de verschillen zijn tussen fotosynthese en chemosynthese.nog niet gevraagd
M3Zelforganisatie van cellen
43 vragen · 6%- M3.1.1beschrijven dat DNA bij eukaryoten voor het grootste deel niet coderend is;2× · laatst 2025
- M3.1.2beschrijven dat genen bij eukaryoten voor een groot gedeelte uit introns bestaan;4× · laatst 2026
- M3.1.3beschrijven hoe het proces van genexpressie tot en met eiwitsynthese verloopt;10× · laatst 2026
- M3.1.4toelichten dat genen afhankelijk van de omstandigheden tot expressie komen;14× · laatst 2026
- M3.1.5toelichten dat in verschillende typen cellen verschillende eiwitten gemaakt worden;2× · laatst 2025
- M3.1.6beredeneren hoe genexpressie het functioneren van een organisme beïnvloedt.nog niet gevraagd
- M3.2.1beschrijven dat vrijwel alle cellen van een meercellig organisme hetzelfde genotype hebben;nog niet gevraagd
- M3.2.2beschrijven hoe door differentiatie cellen ontstaan met een verschillende vorm en functie;4× · laatst 2025
- M3.2.3beschrijven dat celdifferentiatie tot stand komt door het aan- en/of uitschakelen van genen;1× · laatst 2026
- M3.2.4beschrijven welke eigenschappen stamcellen hebben;4× · laatst 2025
- M3.2.5toelichten voor welke doelen stamcellen gebruikt kunnen worden;nog niet gevraagd
- M3.2.6toelichten dat een cel in staat is tot apoptose;2× · laatst 2023
- M3.2.7toelichten dat apoptose een rol kan spelen tijdens de ontwikkeling van een meercellig organisme.nog niet gevraagd
M4Moleculaire en cellulaire interactie
41 vragen · 6%- M4.1.1uitleggen wat het belang is van genregulatie;1× · laatst 2026
- M4.1.2beschrijven hoe de genregulatie bij prokaryoten plaatsvindt;nog niet gevraagd
- M4.1.3beschrijven hoe de genregulatie bij eukaryoten plaatsvindt;8× · laatst 2026
- M4.1.4toelichten dat genexpressie een dynamisch proces is dat geregeld wordt door verschillende factoren;3× · laatst 2026
- M4.1.5uitleggen dat mutagene factoren de genregulatie verstoren. Eindterm (D2) De kandidaat kan met behulp van de concepten celcommunicatie en interactie met (a)biotische factoren ten minste in contexten op het gebied van gezondheid de wijze waarop cellulaire interactie verloopt benoemen.5× · laatst 2026
- M4.2.1beschrijven hoe cellen signalen ontvangen, verwerken en er op reageren;15× · laatst 2026
- M4.2.2beschrijven hoe de signaalverwerking verloopt;5× · laatst 2026
- M4.2.3herkennen hoe cellen met elkaar communiceren over korte en over lange afstand via zenuwcellen en via hormonen;nog niet gevraagd
- M4.2.4onderscheiden dat er responsen in het cytoplasma zijn en dat er responsen zijn die genexpressie bevorderen;3× · laatst 2026
- M4.2.5afleiden welke effecten celcommunicatie op andere organisatieniveaus teweegbrengt.1× · laatst 2025
M7Reproductie van het organisme
26 vragen · 4%- M7.1.1uitleggen dat een fenotype ontstaat onder invloed van een combinatie van genotype en milieufactoren;3× · laatst 2026
- M7.1.2benoemen dat de genen zijn verdeeld over autosomen en geslachtschromosomen;5× · laatst 2026
- M7.1.3toelichten dat bij de mens de geslachtschromosomen (meestal) het geslacht bepalen;1× · laatst 2024
- M7.1.4bepalen aan de hand van stambomen of kruisingsschema’s wat de kans is op een bepaald genotype en een bepaald fenotype bij monohybride en dihybride kruisingen;14× · laatst 2026
- M7.1.5verklaren dat mitochondriale overerving en epigenetica kunnen leiden tot een ander overervingspatroon (dan volgens de wetten van Mendel);3× · laatst 2025
- M7.1.6toelichten met behulp van ethische en biologische argumenten dat er verschillende standpunten zijn over het ingrijpen in de erfelijkheid van prokaryote en eukaryote organismen.nog niet gevraagd
M8Selectie
50 vragen · 7%- M8.1.1benoemen dat DNA functioneert als universele drager van genetische informatie;1× · laatst 2023
- M8.1.2toelichten dat dezelfde genetische informatie in verschillende organismen voor kan komen;nog niet gevraagd
- M8.1.3toelichten hoe met gegevens verkregen door DNA-analyse de graad van verwantschap van soorten kan worden vastgesteld.2× · laatst 2025
- M8.2.1beschrijven welke typen mutatie er zijn;13× · laatst 2026
- M8.2.2beschrijven waardoor mutaties veroorzaakt kunnen worden;4× · laatst 2025
- M8.2.3uitleggen dat mutaties het fenotype kunnen beïnvloeden;4× · laatst 2026
- M8.2.4toelichten dat mutaties per toeval plaatsvinden.3× · laatst 2026
- M8.3.1uitleggen hoe bij geslachtelijke voortplanting voortplantingscellen met een unieke combinatie van genen ontstaan door recombinatie van chromosomen en delen daarvan.5× · laatst 2025
- M8.4.1uitleggen hoe genetische variatie in een populatie in stand wordt gehouden door mutatie en recombinatie;1× · laatst 2024
- M8.4.2uitleggen hoe door de mens gewenste genencombinaties verkregen worden door genetische modificatie;17× · laatst 2026
- M8.4.3herkennen dat wetenschappers genetische modificatietechnieken gebruiken.nog niet gevraagd
O1Stofwisseling van het organisme
108 vragen · 16%- O1.1.1beschrijven hoe groepen van cellen door hun rangschikking in een weefsel, orgaan of orgaanstelsel een gezamenlijke functie uitoefenen;2× · laatst 2025
- O1.1.2herkennen wat de verschillen en overeenkomsten zijn tussen organen en orgaanstelsels van de mens en verschillende diersoorten;nog niet gevraagd
- O1.1.3uitleggen hoe orgaanstelsels met elkaar samenhangen;1× · laatst 2019
- O1.1.4beargumenteren hoe verstoring in het functioneren van een orgaan de samenwerking tussen organen beïnvloedt;nog niet gevraagd
- O1.1.5toelichten welke verschillen er zijn in ademhaling, vertering, uitscheiding en transport bij prokaryoten, planten en dieren.nog niet gevraagd
- O1.2.1beschrijven dat organismen door fotosynthese autotroof zijn;3× · laatst 2026
- O1.2.2benoemen wat voorwaarden zijn voor fotosynthese in planten;1× · laatst 2021
- O1.2.3beschrijven wat het belang is van fotosynthese als basis voor de voortgezette assimilatie en dissimilatie van het organisme.4× · laatst 2025
- O1.3.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van gaswisselingsorganen van eukaryoten, in het bijzonder van de mens;2× · laatst 2026
- O1.3.2uitleggen wat de relatie is tussen de bouw van gaswisselingsorganen, hun werking en hun functie;6× · laatst 2026
- O1.3.3uitleggen op welke wijze longventilatie tot stand komt en wordt geregeld;9× · laatst 2025
- O1.3.4uitleggen hoe opname, transport en afgifte van zuurstof en koolstofdioxide plaatsvinden en wat de rol van hemoglobine en myoglobine daarbij is;13× · laatst 2026
- O1.3.5beschrijven wat bij planten de relatie is tussen enerzijds gaswisseling en anderzijds fotosynthese en dissimilatie.1× · laatst 2025
- O1.4.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van (spijs)verteringsorganen van dieren, in het bijzonder van de mens;4× · laatst 2024
- O1.4.2uitleggen wat de relatie is tussen de bouw van (spijs)verteringsorganen, hun werking en hun functie;7× · laatst 2025
- O1.4.3beschrijven waar en op welke wijze voedingsstoffen verteerd worden en welke factoren dit kunnen beïnvloeden;8× · laatst 2026
- O1.4.4beschrijven waar en op welke wijze voedingsstoffen opgenomen worden en welke factoren dit kunnen beïnvloeden.2× · laatst 2026
- O1.5.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van uitscheidingsorganen van eukaryoten, in het bijzonder van de mens;1× · laatst 2024
- O1.5.2uitleggen wat de relatie is tussen de bouw van uitscheidingsorganen, hun werking en hun functie;4× · laatst 2025
- O1.5.3toelichten wat de rol is van de lever, de nieren, de longen en de huid bij uitscheidingprocessen.6× · laatst 2026
- O1.6.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van de bloedsomloop van dieren, in het bijzonder van de mens;7× · laatst 2026
- O1.6.2beschrijven wat de relatie is tussen de bouw van hart en bloedvaten, hun werking en hun functie;12× · laatst 2026
- O1.6.3toelichten welke verschillen en overeenkomsten er bestaan tussen de embryonale bloedsomloop van de mens en de bloedsomloop na de geboorte;nog niet gevraagd
- O1.6.4beschrijven wat de functie is van de bestanddelen van bloed, bloedplasma, weefselvloeistof en lymfe;8× · laatst 2026
- O1.6.5toelichten hoe weefselvloeistof en lymfe worden gevormd;1× · laatst 2026
- O1.6.6beschrijven wat het verband is tussen het bloedvatenstelsel en het lymfevatenstelsel;nog niet gevraagd
- O1.6.7beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van het transportstelsel in planten.6× · laatst 2025
O2Zelfregulatie van het organisme
66 vragen · 10%- O2.1.1beschrijven hoe longen, lever, nieren, huid, zenuwstelsel en hormoonstelsel bijdragen aan de homeostase bij de mens;6× · laatst 2026
- O2.1.2beschrijven wat de relatie is tussen de bouw van de lever, longen, huid en nieren en de homeostase;nog niet gevraagd
- O2.1.3toelichten wat de principes van een regelkring zijn;3× · laatst 2026
- O2.1.4afleiden hoe een regelkring verloopt aan de hand van een beschrijving van de regulatie van lichaamsprocessen;nog niet gevraagd
- O2.1.5beschrijven wat de samenhang is van de regeling van lichaamsprocessen;nog niet gevraagd
- O2.1.6beargumenteren op welke wijze verstoring van het dynamisch evenwicht kan ontstaan en kan worden tegengegaan.nog niet gevraagd
- O2.2.1beargumenteren hoe de werking is van een regelkring in het hormoonstelsel;6× · laatst 2026
- O2.2.2afleiden hoe de doelwitorganen op de hormonen reageren;3× · laatst 2026
- O2.2.3beschrijven hoe hormoonklieren en hun specifieke hormonen werken;11× · laatst 2026
- O2.2.4beschrijven wat het verband is tussen hormonale regulatie en het handhaven van homeostase.5× · laatst 2026
- O2.3.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van het zenuwstelsel;16× · laatst 2025
- O2.3.2beschrijven hoe signaalverwerking tot stand komt;14× · laatst 2026
- O2.3.3toelichten hoe een regelkring in het zenuwstelsel werkt;nog niet gevraagd
- O2.3.4beschrijven wat het verband is tussen de werking van het zenuwstelsel en het functioneren van een organisme.2× · laatst 2025
O3Afweer van het organisme
51 vragen · 7%- O3.1.1beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van organen en cellen betrokken bij de afweer van de mens;2× · laatst 2026
- O3.1.2toelichten wat de onderlinge relatie is tussen de organen en cellen die betrokken zijn bij de afweer van de mens;8× · laatst 2026
- O3.1.3beschrijven wat de werking van de aangeboren (niet-specifieke) afweer is;7× · laatst 2026
- O3.1.4beschrijven wat de werking van de verworven (specifieke) afweer is;19× · laatst 2026
- O3.1.5toelichten wat de reactie op lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen en cellen is;10× · laatst 2026
- O3.1.6benoemen wat de verschillen zijn tussen verschillende typen ziekteverwekkers;3× · laatst 2025
- O3.1.7herkennen wat de afweermechanismen van planten zijn.2× · laatst 2024
O9Reproductie van het organisme
16 vragen · 2%- O9.1.1beschrijven wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting;4× · laatst 2022
- O9.1.2verklaren hoe geslachtelijke en ongeslachtelijke voortplanting leidt tot de genetische variatie bij prokaryoten en eukaryoten;nog niet gevraagd
- O9.1.3beschrijven wat de bouw en functie van gameten en zygote zijn;1× · laatst 2024
- O9.1.4beschrijven hoe gameten en zygote gevormd worden en zich ontwikkelen;3× · laatst 2025
- O9.1.5beschrijven hoe embryo en foetus van de mens zich ontwikkelen;2× · laatst 2026
- O9.1.6beschrijven wat de bouw, werking en functie zijn van de voortplantingsorganen van de mens;1× · laatst 2025
- O9.1.7toelichten wat de rol van hormonen is bij de voortplanting van de mens;5× · laatst 2025
- O9.1.8toelichten met behulp ethische en biologische argumenten dat er verschillende standpunten zijn over het ingrijpen van de mens in het voortplantingsproces van organismen.nog niet gevraagd
P1Regulatie van ecosystemen
61 vragen · 9%- P1.1energiestromen in een ecosysteem (modelmatig) beschrijven; toelichten wat de rol is van producenten, consumenten en reducenten in kringlopen van elementen;1× · laatst 2026
- P1.2toelichten welke processen en organismen van invloed zijn op energiestromen in een ecosysteem; stromen van elementen in een ecosysteem kwantitatief beschrijven;19× · laatst 2026
- P1.3Dynamiek en evenwicht4× · laatst 2026
- P1.3.1beschrijven wat onder een ecosysteem wordt verstaan en welke componenten daarvan deel uitmaken;nog niet gevraagd
- P1.3.2benoemen wat de verschillen zijn tussen ecosystemen op basis van verschillen in biotische en abiotische factoren;4× · laatst 2024
- P1.3.3uitleggen welke rol biotische en abiotische factoren spelen bij de dynamiek binnen een ecosysteem;23× · laatst 2026
- P1.3.4uitleggen welke rol concurrentie binnen en tussen populaties speelt bij de dynamiek (instandhouding en ontwikkeling) van een ecosysteem;4× · laatst 2026
- P1.3.5beargumenteren hoe de mens de instandhouding van ecosystemen beïnvloedt.6× · laatst 2026
- P1.4beredeneren hoe de mens ecosystemen positief of negatief kan beïnvloeden met keuzes op het gebied van energiegebruik. P1.2 Kringloop (B8.2) uitleggen wat oorzaken en gevolgen zijn van verstoring van kringlopen;nog niet gevraagd
- P1.5beargumenteren hoe maatregelen van de mens kringlopen van elementen in een ecosysteem en daarmee het systeem Aarde beïnvloeden.nog niet gevraagd
P2Zelforganisatie van ecosystemen
15 vragen · 2%- P2.1.1beschrijven welke opeenvolgende veranderingen er zijn in een ecosysteem;10× · laatst 2026
- P2.1.2verklaren hoe overgangen in de ontwikkeling van ecosystemen tot stand komen;nog niet gevraagd
- P2.1.3beschrijven dat een ecosysteem in verschillende evenwichtssituaties kan verkeren;3× · laatst 2026
- P2.1.4beargumenteren hoe de mens de ontwikkeling van ecosystemen en het systeem Aarde beïnvloedt.2× · laatst 2026
P3Interactie in ecosystemen
21 vragen · 3%- P3.1.1beschrijven welke voedselrelaties tussen organismen bestaan;12× · laatst 2026
- P3.1.2benoemen welke relaties in een voedselketen voorkomen;nog niet gevraagd
- P3.1.3beschrijven welke voedselketens er zijn in een voedselweb2× · laatst 2026
- P3.2.1beschrijven wat onder duurzame ontwikkeling wordt verstaan;1× · laatst 2026
- P3.2.2uitleggen hoe bij energieproductie rekening gehouden kan worden met duurzame ontwikkeling;nog niet gevraagd
- P3.2.3uitleggen hoe bij voedselproductie rekening gehouden kan worden met duurzame ontwikkeling;1× · laatst 2023
- P3.2.4uitleggen dat in een voedselketen accumulatie van schadelijke stoffen kan optreden en wat de gevolgen daarvan zijn.5× · laatst 2026
P4Soortvorming
68 vragen · 10%- P4.1.1beschrijven wat onder een soort en wat onder een populatie wordt verstaan;3× · laatst 2026
- P4.1.2uitleggen hoe frequenties van genotypen en fenotypen in populaties in tijd en ruimte veranderen;1× · laatst 2026
- P4.1.3uitleggen dat populaties emergente eigenschappen hebben.nog niet gevraagd
- P4.2.1uitleggen hoe genetische variatie in een populatie kan veranderen door willekeurige mutaties, genetic drift en gene flow;8× · laatst 2026
- P4.2.2uitleggen hoe isolatie, stichtereffect en flessenhalseffect de genetische variatie in een populatie kunnen veranderen;5× · laatst 2026
- P4.2.3bepalen wat het verband is tussen de genetische variatie van opeenvolgende generaties met gebruik van de regel van Hardy-Weinberg.8× · laatst 2026
- P4.3.1uitleggen dat adaptatie van populaties tot stand komt door selectie van organismen;22× · laatst 2026
- P4.3.2uitleggen dat selectiedruk adaptaties bijeenbrengt die het voortplantingssucces van de soort vergroten;5× · laatst 2026
- P4.3.3beschrijven wat overeenkomsten en verschillen zijn tussen natuurlijke en kunstmatige selectie.2× · laatst 2024
- P4.4.1uitleggen dat soorten ontstaan door verschillende vormen van reproductieve isolatie;5× · laatst 2025
- P4.4.2uitleggen hoe verwantschap en afstamming van soorten weergegeven kan worden in de vorm van een cladogram.9× · laatst 2026