Eiwitsynthese: transcriptie en translatie
In deze les leer je hoe een cel met DNA eiwitten maakt. Transcriptie en translatie komen vaak terug in het examen, ook in vragen over antibiotica.
Een cel maakt eiwitten in twee stappen. Eerst vindt transcriptie plaats, daarna translatie.
Transcriptie
Bij transcriptie wordt een stuk van de DNA-streng afgeschreven naar mRNA. Het enzym RNA-polymerase bindt aan het DNA en bouwt een mRNA-streng op. Het mRNA is dus een kopie van het gen. Daarna gaat het mRNA naar het ribosoom.
Translatie
Bij translatie leest het ribosoom het mRNA af. Elk drietal basen vormt een codon. Een tRNA-molecuul brengt het bijpassende aminozuur naar het ribosoom. De aminozuren worden aan elkaar gekoppeld tot een polypeptide. Zo ontstaat een eiwit met een vaste volgorde.
Waarom dit belangrijk is
Als het ribosoom niet goed werkt, kan er minder eiwit worden gemaakt. Een cel heeft eiwitten nodig om nieuwe onderdelen te bouwen en zich te delen. Daarom grijpen sommige antibiotica in op de translatie.
Onthoud
Transcriptie schrijft een stuk DNA af naar mRNA.
Bij translatie leest het ribosoom het mRNA af in codons van drie basen.
Een tRNA brengt steeds het juiste aminozuur naar het ribosoom.
Met tetracycline gaat het in de vraag over de translatie, niet over de transcriptie.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen hoe tetracycline de vermenigvuldiging van de bacteriën stopt. Daarvoor heb je het effect op de eiwitsynthese nodig en het gevolg daarvan.
- 1
Tetracycline bindt aan de bacteriële ribosomen. Die werken daardoor minder goed.
Veelgemaakte fouten
Transcriptie en translatie door elkaar halen. Transcriptie maakt mRNA uit DNA, translatie maakt eiwit uit mRNA.
Denken dat het DNA zelf naar het ribosoom gaat. Het ribosoom leest het mRNA, niet het DNA.
Alleen schrijven dat het eiwit stopt, zonder te zeggen wat dat voor de deling betekent.
Snel checken
Waarom stopt de vermenigvuldiging van bacteriën als tetracycline wordt gebruikt?
Welke uitspraak over transcriptie is juist?