Van aminozuurvolgorde naar eiwitwerking
In deze les zie je hoe de volgorde van aminozuren bepaalt hoe een eiwit eruitziet en wat het doet. Dit verband komt in bijna elke eiwitvraag van het examen terug.
Een eiwit is een keten van aminozuren. De volgorde van die aminozuren ligt vast in het DNA. Elk aminozuur heeft een eigen zijketen, de R-groep. Sommige R-groepen zijn hydrofiel en andere zijn hydrofoob.
De volgorde bepaalt waar welke R-groep in het eiwit terechtkomt. Daardoor vouwt de keten op een vaste manier en krijgt het eiwit een vaste vorm. Die vorm bepaalt welke stoffen het eiwit kan binden en wat het eiwit dus kan doen. Een ander aminozuur op één plek kan de hele werking veranderen.
Bij de vraag over het antivrieseiwit zie je dit goed. De hydrofiele zijde heeft R-groepen die waterstofbruggen vormen met het ijskristal. De hydrofobe zijde heeft R-groepen die watermoleculen afstoten. Pas met beide zijden kan het eiwit zijn werk doen, en zo blijft het kristal klein.
Bij een veranderde volgorde kijk je dus niet alleen naar het DNA. Kijk ook naar wat de nieuwe vorm daarna doet. Vaak bindt het eiwit dan een ander molecuul of helemaal geen molecuul meer, zoals bij het IgG in de vraag over Ellen.
Onthoud
De volgorde van aminozuren bepaalt welke R-groepen waar in het eiwit liggen.
Uit die volgorde volgt de vorm van het eiwit, en uit de vorm volgt de werking.
Hydrofiele en hydrofobe R-groepen werken samen en bepalen de eigenschappen van een eiwit.
Een ander aminozuur op één plek kan de binding aan een molecuul onmogelijk maken.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Waarom heeft het antivrieseiwit zowel een hydrofiele als een hydrofobe zijde nodig om te werken?
- 1
De hydrofiele zijde bindt aan het ijskristal met waterstofbruggen.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat de volgorde alleen het aantal aminozuren bepaalt. Beter is het om te noemen welke R-groepen verschillen en wat dat voor de vorm doet.
Leerlingen schrijven alleen dat de vorm verandert. Beter is het om te beschrijven welk molecuul het eiwit niet meer bindt en wat dat voor het proces betekent.
Leerlingen verwarren de volgorde van aminozuren met de volgorde van basen in het DNA. Beter is het om te onthouden dat de basenvolgorde de aminozuurvolgorde codeert.
Snel checken
Waarom kan een andere aminozuurvolgorde leiden tot een eiwit met een andere werking?
Welke uitspraak over het antivrieseiwit is juist?