Vormen van actief en passief transport
Stoffen komen de cel in en uit via het celmembraan. Bij passief transport kost dat geen energie, bij actief transport wel, namelijk ATP.
Het celmembraan laat niet alle stoffen even makkelijk door. Bij passief transport beweegt een stof mee met het concentratieverschil. De cel hoeft er geen energie voor te leveren.
Bij diffusie gaan kleine, ongeladen moleculen zoals zuurstof en koolstofdioxide direct door de membraan. Bij gefaciliteerde diffusie helpt een kanaaleiwit of dragereiwit. Water gaat via osmose door de membraan, van de verdunde naar de geconcentreerde oplossing.
Bij actief transport gaat een stof tegen het concentratieverschil in. Daarvoor is energie nodig, meestal uit ATP.
- Bij primair actief transport breekt een pomp ATP direct af. De Na-K-pomp is hier een voorbeeld van.
- Bij secundair actief transport gebruikt het transport een concentratieverschil dat een pomp al heeft gemaakt. Zo'n transport kost geen ATP.
Bij endocytose en exocytose worden stoffen in blaasjes naar binnen of naar buiten gebracht. Ook dit kost energie.
Onthoud
Passief transport gaat met het concentratieverschil mee en kost geen energie.
Diffusie, gefaciliteerde diffusie en osmose zijn vormen van passief transport.
Actief transport gaat tegen het concentratieverschil in en kost ATP.
De Na-K-pomp is een voorbeeld van primair actief transport.
Secundair actief transport gebruikt een gradiënt die een pomp heeft gemaakt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Leg uit dat actieve neuronen veel ATP gebruiken. Gebruik een proces op cellulair niveau en een proces op moleculair niveau.
- 1
Op cellulair niveau vindt in actieve neuronen impulsgeleiding plaats.
Veelgemaakte fouten
Osmose en diffusie zijn passief transport. Noem ze niet als actief transport, ook al gaat er water of een stof doorheen.
Secundair actief transport gebruikt geen ATP direct. Het gebruikt het concentratieverschil dat een pomp al heeft opgebouwd.
Actief transport gaat tegen het concentratieverschil in. Denk niet dat het altijd van hoog naar laag gaat.
Snel checken
Welke van de volgende processen is een voorbeeld van actief transport?
Waarvoor heeft secundair actief transport een concentratiegradiënt nodig?