Stofwisseling van de cel: transport en het celmembraan
Het celmembraan laat niet alle stoffen even makkelijk door. De eigenschappen van een stof bepalen hoe hij het membraan passeert, en dat hangt samen met de bouw van het membraan.
Een celmembraan bestaat uit een dubbele laag fosfolipiden met eiwitten erin. Het binnenste van die laag is apolair. Daardoor laat het membraan apolaire stoffen makkelijk door, zoals zuurstof en koolstofdioxide. Die stoffen zijn klein of apolair en lossen op in het binnenste van het membraan.
Polaire stoffen en ionen komen er moeilijk doorheen. Glucose, aminozuren, Na⁺ en Cl⁻ zijn wateraantrekkend of geladen. Ze kunnen niet zomaar door het apolaire binnenste. Daarvoor zijn eiwitten in het membraan nodig.
Er zijn twee soorten van die eiwitten. Kanaaleiwitten vormen een opening waar een ion of klein molecuul doorheen gaat. Dragereiwitten binden de stof en brengen hem over het membraan. Bij beide soorten bepaalt de bouw van de stof welk eiwit bij hem past.
- Apolaire stoffen gaan vanzelf door de laag.
- Polaire of geladen stoffen hebben een eiwit nodig.
- Grote stoffen hebben ook een eiwit nodig, ook als ze apolair zijn.
Hoe meer eiwitten er in het membraan zitten, hoe meer stof er tegelijk kan passeren.
Onthoud
Het binnenste van het celmembraan is apolair.
Apolaire stoffen zoals zuurstof gaan vanzelf door het membraan.
Ionen en polaire stoffen hebben een eiwit nodig om het membraan te passeren.
Kanaaleiwitten en dragereiwitten passen elk bij bepaalde stoffen.
Een groter membraanoppervlak betekent meer ruimte voor transporteiwitten.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen hoe microvilli de MR-β-cellen helpen bij het opnemen van zouten.
- 1
Microvilli zijn kleine uitstulpingen van het celmembraan aan de waterzijde.
Veelgemaakte fouten
Ga niet uit van vanzelf transport voor alle stoffen, kijk eerst of de stof apolair is.
Verwar kanaaleiwitten niet met dragereiwitten, want een kanaal is een opening en een drager bindt de stof en verandert van vorm.
Zeg niet dat alleen de grootte telt, want bij ionen en polaire stoffen is de lading of polariteit doorslaggevend.
Snel checken
Waarom kunnen chloride-ionen niet zonder hulp door het celmembraan?
Welke stof passeert het celmembraan zonder hulp van een eiwit?