Osmose bij plantaardige en dierlijke cellen
Osmose bepaalt hoeveel water een cel opneemt of verliest. Het verschil tussen plantaardige en dierlijke cellen komt in het examen vaak terug.
Osmose is de diffusie van water door een membraan dat water doorlaat maar opgeloste stoffen niet. Water beweegt van de plek met weinig opgeloste stoffen naar de plek met veel opgeloste stoffen.
Een dierlijke cel heeft alleen een celmembraan en geen celwand. In een hypotone oplossing stroomt water de cel in. De cel zwelt op en kan barsten. In een hypertone oplossing verliest de cel water en krimpt. In een isotone oplossing verandert er weinig.
Een plantaardige cel heeft een celwand. Die houdt de cel tegen het barsten. Water in de vacuole zorgt voor turgor, waardoor de cel stevig wordt en de plant rechtop blijft. In een hypertone oplossing trekt het celmembraan los van de celwand. Dit heet plasmolyse, en de plant verwelkt.
De celwand maakt dus het verschil. Zonder celwand barst een dierlijke cel bij te veel water. Met een celwand blijft de plantencel heel, maar verliest hij zijn stevigheid bij te weinig water.
Onthoud
Water gaat bij osmose naar de oplossing met meer opgeloste stoffen.
Een hypotone oplossing heeft minder opgeloste stoffen dan de cel en zorgt voor waterinstroom.
Een dierlijke cel kan barsten omdat hij geen celwand heeft.
Een plantencel wordt door de celwand stevig, door turgor.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een rode bloedcel, een dierlijke cel, ligt in een zoutoplossing met meer opgeloste stoffen dan de cel zelf. Wat gebeurt er met de cel?
- 1
De zoutoplossing heeft meer opgeloste stoffen dan de cel, dus de oplossing is hypertoon.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen keren de richting van de waterbeweging om. Water stroomt naar de plek met meer opgeloste stoffen, niet ervandaan.
Leerlingen denken dat ook een plantencel in water barst. Door de celwand zwelt de plantencel alleen op tot turgor.
Leerlingen halen hypotoon en hypertoon door elkaar. Bedenk dat hypotoon betekent minder opgeloste stoffen buiten de cel, dus water gaat de cel in.
Snel checken
Een plantencel ligt in zuiver water. Wat gebeurt er door osmose?
Een dierlijke cel ligt in een oplossing met meer opgeloste stoffen dan de cel zelf. Wat gebeurt er?