Zelforganisatie van cellen: verschillende cellen maken verschillende eiwitten
Alle cellen van een mens hebben hetzelfde DNA, maar ze zien er anders uit en doen iets anders. Dat komt doordat elk celtype andere eiwitten maakt, en dat is belangrijk voor het begrijpen van ziekten en ontwikkeling.
Alle cellen in jouw lichaam hebben hetzelfde DNA. Een zenuwcel en een spiercel bevatten dus dezelfde genen. Toch zien ze er anders uit en doen ze iets anders. Dat komt doordat in elk type cel andere genen actief zijn.
Een gen wordt actief wanneer de cel het afleest. Eerst wordt het gen overgeschreven naar mRNA. Daarna maakt een ribosoom er een eiwit van. Dit proces heet genexpressie.
Elk celtype maakt zijn eigen set eiwitten. Een spiercel maakt veel actine en myosine, want die eiwitten zorgen voor het samentrekken van de spier. Een beta-cel in de alvleesklier maakt insuline. Een speekselklier maakt amylase, een enzym dat zetmeel afbreekt.
Welke eiwitten een cel maakt, bepaalt wat die cel kan. Tijdens de ontwikkeling worden cellen steeds gespecialiseerder. Dit heet celdifferentiatie.
Let op: elke cel maakt ook eiwitten die iedere cel nodig heeft. Denk aan enzymen voor de celademhaling.
Onthoud
Alle cellen hebben hetzelfde DNA, maar niet alle genen zijn in elke cel actief.
Genexpressie is het proces van overschrijven naar mRNA en daarna vertalen naar een eiwit.
Een spiercel maakt andere eiwitten dan een beta-cel of een speekselklier.
Het eiwitpakket van een cel bepaalt welke functie die cel heeft.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een leerling vraagt waarom een spiercel geen insuline maakt, terwijl de spiercel wel alle genen van het lichaam bevat.
- 1
De spiercel heeft het gen voor insuline wel in haar DNA.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat een spiercel andere genen heeft dan een zenuwcel. Beter is te zeggen dat er andere genen actief zijn.
Leerlingen halen genexpressie en DNA door elkaar. Het DNA verandert niet, alleen het aflezen verschilt per cel.
Een eiwit wordt niet alleen in een cel gemaakt omdat het nuttig lijkt. Kijk naar welke genen in die cel actief zijn.
Snel checken
Een spiercel en een beta-cel uit dezelfde persoon maken verschillende eiwitten. Waarom is dat?
Welke uitspraak past bij genexpressie in een zenuwcel?