Apoptose: een cel ruimt zichzelf op
Apoptose is gecontroleerde celdood die de cel zelf start. Voor het examen is het belangrijk omdat het verklaart waarom beschadigde cellen niet kunnen uitgroeien tot kanker.
Een cel kan zichzelf doden. Dat proces heet apoptose. De cel start het zelf en ruimt daarna zijn eigen onderdelen op.
Bij apoptose krimpt de cel. Het DNA wordt in stukjes geknipt en de cel valt uiteen in kleine bolletjes. Omliggende cellen of afvalcellen ruimen die resten op. Het weefsel eromheen raakt daardoor niet beschadigd.
Apoptose is nuttig voor het organisme. Bij de ontwikkeling van een embryo verdwijnen cellen die niet meer nodig zijn. Ook een cel met beschadigd DNA kan zo worden uitgeschakeld.
Het eiwit p53 speelt hierbij een sleutelrol. Bij grote DNA-schade zet p53 de cel aan tot apoptose. Zo blijven er geen beschadigde cellen over die zich ongecontroleerd kunnen delen. Is het TP53-gen defect, dan ontbreekt die rem en gaat de cel niet dood.
Onthoud
Apoptose is gecontroleerde celdood waarbij de cel zelf het proces start.
Bij grote schade aan het DNA kan p53 apoptose aanzetten.
Zonder apoptose kunnen beschadigde cellen zich ongecontroleerd blijven delen.
Tijdens de ontwikkeling verdwijnen cellen die niet nodig zijn door apoptose.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom het kankerrisico sterk toeneemt bij een defect TP53-gen.
- 1
Een werkend p53-eiwit zet een cel met grote DNA-schade aan tot apoptose.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat apoptose altijd schadelijk is. Het is juist een normaal onderdeel van de ontwikkeling en het onderhoud van weefsel.
Schrijf niet dat de cel door de schade vanzelf sterft. Leg uit dat de cel het proces zelf start.
Verwar apoptose niet met celdeling. Bij apoptose gaat de cel dood en deelt de cel niet.
Snel checken
Wat is apoptose?
Een cel heeft grote schade aan zijn DNA en het p53-eiwit werkt goed. Wat gebeurt er meestal?