Genregulatie bij eukaryoten
Alle cellen in je lichaam hebben hetzelfde DNA, maar ze gebruiken niet dezelfde genen. In deze les zie je hoe een eukaryote cel bepaalt welke genen actief zijn.
Alle cellen in je lichaam hebben hetzelfde DNA. Een zenuwcel en een levercel zijn toch sterk verschillend. Dat komt doordat elke cel andere genen aanzet. Die keuze heet genregulatie.
Verpakking van het DNA
Bij eukaryoten zit het DNA om histonen gewikkeld. Samen vormen ze chromatine. Ligt het DNA strak opgerold, dan komt RNA-polymerase er moeilijk bij. Acetylering van histonen maakt de verpakking losser, zodat het gen makkelijker wordt afgelezen. Methylering van het DNA doet het tegenovergestelde en legt genen vaak stil.
Transcriptiefactoren en het promotorgebied
Het startpunt van een gen heet de promotor. Daar bindt RNA-polymerase II samen met algemene transcriptiefactoren. Specifieke transcriptiefactoren binden ook aan een enhancer. Die ligt vaak ver van het gen op het DNA. Door lusvorming komt de enhancer dicht bij de promotor. Zo wordt de transcriptie sterk verhoogd.
Regulatie na de transcriptie
Ook na het aflezen kan de cel ingrijpen. Bij splicing worden introns verwijderd en worden exonen gecombineerd. De levensduur van het mRNA bepaalt daarnaast hoeveel eiwit er ontstaat. Kleine RNA-moleculen, zoals microRNA, kunnen mRNA afbreken of de vertaling remmen.
Onthoud
Het DNA van eukaryoten zit om histonen gewikkeld als chromatine.
Acetylering van histonen maakt genen beter bereikbaar, methylering legt ze vaak stil.
Transcriptiefactoren binden aan de promotor en aan enhancers die ver weg kunnen liggen.
Na de transcriptie bepalen splicing en de levensduur van mRNA hoeveel eiwit ontstaat.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een spiercel en een levercel hebben hetzelfde DNA. Waarom maken ze toch verschillende eiwitten?
- 1
Beide cellen hebben dezelfde genen in hun DNA.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat een enhancer direct naast de promotor ligt. Een enhancer kan ver weg liggen en werkt via lusvorming.
Acetylering en methylering worden vaak door elkaar gehaald. Onthoud dat acetylering het DNA losser maakt en methylering genen vaak uitschakelt.
Snel checken
Welke verandering in het chromatine maakt transcriptie van een gen waarschijnlijker?
Welke uitspraak over een enhancer bij eukaryoten is juist?