Mutagene factoren en genregulatie
Mutagene factoren kunnen het DNA veranderen en daardoor de genregulatie verstoren. In het examen moet je dat kunnen uitleggen met een concreet voorbeeld.
Een mutagene factor is iets dat het DNA verandert, bijvoorbeeld UV-straling, röntgenstraling of bepaalde chemische stoffen. Zo'n verandering in het DNA heet een mutatie.
Genregulatie zorgt dat een cel alleen de genen afleest die ze op dat moment nodig heeft. Een mutatie kan die regulatie verstoren. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer de mutatie in een regulerend gebied van het DNA zit. Het gen wordt dan te veel of juist helemaal niet meer afgelezen.
Ook een mutatie in een gen voor een regulerend eiwit kan de regulatie veranderen. Daardoor voert de cel signalen of processen verkeerd uit.
Bij het verklaren werk je in volgorde. Beschrijf eerst de verandering in het DNA. Benoem daarna het gevolg voor de afleesbaarheid van het gen. Noem tot slot het gevolg voor de cel of het organisme.
- mutagene factor: verandert het DNA
- mutatie in een regulerend gebied: gen wordt anders afgelezen
- gevolg voor de cel: verstoorde functie, bijvoorbeeld bij kanker
Onthoud
Een mutagene factor veroorzaakt een verandering in het DNA.
Een mutatie in een regulerend gebied verandert hoe vaak een gen wordt afgelezen.
Een mutatie in een gen voor een regulerend eiwit kan de hele regulatie verstoren.
Het gevolg voor de cel hangt af van welk gen wordt verstoord.
Gebruik de volgorde DNA, afleesbaarheid, cel bij elke uitleg.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Het gaat om waarom RNAi wel werkt in kevers die aardappelplanten met het construct in de chloroplasten eten, en niet bij planten met het construct in de celkern.
- 1
Bij de chloroplast-planten blijft het dsRNA in de chloroplast en komt het niet in het cytoplasma.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen schrijven dat de plant zelf dsRNA verliest; beschrijf liever dat het dsRNA niet in het cytoplasma komt en dus niet door dicer wordt geknipt.
Leerlingen verwarren dicer met RISC; dicer knipt het dsRNA in siRNA, terwijl RISC het mRNA later vernietigt.
Leerlingen noemen alleen dat een gen 'kapot gaat'; beschrijf ook waar de mutatie zit en welk gevolg dat heeft voor de afleesbaarheid.
Snel checken
Welk gevolg kan een mutagene factor hebben voor de genregulatie?
Waarom komt intact dsRNA uit chloroplasten wel in de kever terecht en werkt RNAi daar?