Signaalverwerking in de cel
Een cel reageert op signalen uit zijn omgeving via een keten van stappen. Bij het examen moet je die keten kunnen beschrijven, ook bij ziekte en bij planten.
Een signaal bindt aan een receptor op het celmembraan of in de cel. Daarna geeft de cel het signaal door aan andere eiwitten. Dat gebeurt vaak in een reeks van activeringen en remmingen.
Aan het eind van de keten verandert de cel. Een enzym wordt actief, een gen wordt aan- of uitgezet, of een receptor verdwijnt uit het membraan. Zo bepaalt het signaal wat de cel doet.
Elke stap activeert of remt de volgende stap. Daarom kun je het effect van een stap pas bepalen als je weet wat er vóór en na die stap gebeurt. Let bij een schema dus op de richting van elke pijl en op de vraag of een eiwit iets activeert of remt.
Onthoud
Een signaal start bij een receptor en wordt daarna doorgegeven aan andere eiwitten.
Een remmend eiwit houdt de volgende stap tegen, een activerend eiwit zet die stap aan.
Het eindeffect in de cel kan een veranderde eiwitactiviteit, genactiviteit of receptorhoeveelheid zijn.
Je beschrijft een signaalketen altijd in de juiste volgorde, van begin tot eindeffect.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Je moet uitleggen waarom de synaps bij iemand met FXS verzwakt. Gebruik de gegevens uit afbeelding 6.
- 1
Stimulering van de mGluR5-receptoren zorgt dat bepaalde eiwitten worden gevormd.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen schrijven dat FMRP de eiwitten maakt. Beschrijf liever dat FMRP de activiteit van die eiwitten remt.
Leerlingen noemen een signaal als één losse stap. Beschrijf de hele keten, van receptor tot het eindeffect in de cel.
Leerlingen zien een remmer over het hoofd. Kijk bij elke pijl of de stap activeert of remt.
Snel checken
In een signaalketen remt eiwit X het eiwit Y. Wat gebeurt er met Y als eiwit X ontbreekt?
Stimulering van een receptor leidt tot een eiwit dat receptoren uit het celmembraan verwijdert. Wat is het gevolg voor de signaaloverdracht?