Celcommunicatie en effecten op andere niveaus
Cellen sturen elkaar signalen, en die signalen werken vaak door tot in het hele organisme. Bij dit onderwerp leer je het effect van een signaal op een ander niveau af te leiden.
Cellen sturen elkaar signalen met signaalstoffen. Een cel maakt een signaalstof die bindt aan een receptor van een andere cel, de doelcel. Die doelcel verandert daarna zijn activiteit, vaak doordat bepaalde genen anders worden afgelezen. Dat heet genregulatie.
Het effect blijft niet bij de doelcel. Een verandering in veel cellen kan een weefsel veranderen, en dat kan weer het hele organisme beïnvloeden. Bij planten zie je dat goed. Een plant die door rupsen wordt aangevreten maakt signaalstoffen zoals jasmijnzuur. In de plant zorgt die stof ervoor dat genen voor afweerstoffen actief worden. Daardoor is de plant minder aantrekkelijk voor vraat.
Ook andere planten kunnen dit effect krijgen. Met warkruid tussen twee planten kunnen signaalstoffen van de ene plant naar de andere gaan. Een plant die nog niet is aangevallen krijgt dan alvast een waarschuwing.
Bij een vraag over effecten op een ander niveau gebruik je deze volgorde:
- eerst de signaalstof en de receptor
- dan het effect in de doelcel
- daarna het effect op het weefsel, het organisme of de populatie
Onthoud
Een signaalstof bindt aan een receptor op of in een doelcel.
In de doelcel leidt dat vaak tot een andere genregulatie.
Een verandering in veel cellen kan het hele organisme beïnvloeden.
Een gastheerplant die beschermd is, kan de parasiet indirect ook voordeel geven.
Bij een signaal op een ander niveau begin je altijd bij de cel.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen hoe warkruid profiteert van het doorgeven van informatie aan andere planten. Er zijn twee punten te behalen.
- 1
Gastheerplanten kunnen zich door de signaalstoffen beter beschermen tegen vraat.
Veelgemaakte fouten
Je denkt dat een signaalstof zelf het DNA verandert. Beschrijf liever dat de stof bindt aan een receptor, waarna de doelcel genen anders afleest.
Je blijft bij de cel die het signaal ontvangt. Denk verder door naar het weefsel, het organisme of de populatie die het effect ondervindt.
Je noemt alleen het voordeel voor de ene plant. Let bij deze vraag ook op het voordeel voor de plant die het signaal doorgeeft.
Snel checken
Een plant wordt aangevreten door rupsen en geeft jasmijnzuur af. Een buurplant ontvangt die signaalstof. Welk effect hoort op het niveau van de buurplant?
Gastheerplanten worden door signaalstoffen minder aangevreten. Wat is het gevolg voor warkruid?