Mitochondriale overerving en epigenetica
Sommige eigenschappen erven niet volgens de wetten van Mendel. Mitochondriaal DNA en epigenetica geven een ander overervingspatroon, en dat past bij het examen.
Bij gewone erfelijkheid volgen eigenschappen de wetten van Mendel. Die gelden voor genen op de chromosomen in de celkern. Mitochondriën hebben een eigen DNA, het mtDNA. Dat erf je vrijwel alleen van je moeder, via de eicel.
Mitochondriale overerving geeft dus een ander patroon. Een vader geeft zijn mtDNA niet door aan zijn kinderen. Een moeder met een mutatie in mtDNA geeft die mutatie wel door. Hoeveel gemuteerde mitochondria een kind krijgt, kan per cel verschillen. Dat komt door toeval bij de verdeling van de mitochondria over de celdelingen.
Epigenetica is het tweede voorbeeld. Epigenetische merktekens zitten op het DNA en bepalen welke genen actief zijn. De basenvolgorde verandert daarbij niet. Sommige merktekens kunnen bij de voortplanting deels worden doorgegeven. Zo kan een eigenschap in de volgende generatie anders uitpakken dan Mendel voorspelt.
Onthoud
Mitochondriën hebben eigen DNA dat vrijwel alleen via de eicel wordt doorgegeven.
Het percentage gemuteerde mitochondria in een cel kan door toeval sterk veranderen.
Epigenetische merktekens zetten genen aan of uit zonder de basenvolgorde te veranderen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Waarom wordt aanbevolen de techniek alleen toe te passen bij de conceptie van jongens? Het gaat om wat er bij de bevruchting met het mtDNA gebeurt.
- 1
Bij de bevruchting komt vrijwel alleen de kern van de zaadcel in de eicel.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat mtDNA van beide ouders komt, terwijl het vrijwel alleen via de eicel wordt doorgegeven.
Leerlingen passen de wetten van Mendel toe op mtDNA, terwijl het aantal gemuteerde mitochondria per cel door toeval kan verschillen.
Epigenetica wordt vaak gezien als een verandering van de basenvolgorde, terwijl het gaat om merktekens die genen aan of uit zetten.
Snel checken
Van welke ouder krijgt een kind vrijwel al zijn mitochondriaal DNA?
Welke uitspraak over epigenetica is juist?