Variatie ontstaat door mutatie en recombinatie
Een populatie heeft erfelijke variatie nodig om zich aan veranderingen aan te passen. Mutatie en recombinatie houden die variatie in stand.
Individuen van dezelfde soort hebben dezelfde genen, maar die genen kunnen in verschillende vormen voorkomen. Die vormen heten allelen. Alle allelen van alle individuen in een populatie vormen samen het genenbestand.
Mutatie is een verandering in de basenvolgorde van het DNA. Een mutatie ontstaat toevallig, bijvoorbeeld bij het kopiëren van DNA voor een celdeling. Zo ontstaat een nieuw allel. Mutaties komen zelden voor, dus mutatie is een langzame bron van nieuwe variatie. Een mutatie in een geslachtscel kan doorgegeven worden aan de nakomelingen.
Recombinatie vindt plaats bij de vorming van geslachtscellen in de meiose. Homologe chromosomen wisselen stukken DNA uit. Dat heet crossing-over. Daarna sorteren de homologe chromosomen zich willekeurig over de geslachtscellen. Bij de bevruchting komt daar nog een willekeurige combinatie van een eicel en een zaadcel bij. Zo ontstaan nieuwe combinaties van allelen die al in de populatie aanwezig zijn.
Recombinatie maakt dus geen nieuwe allelen. Het schudt de bestaande allelen steeds opnieuw. Mutatie levert juist nieuwe allelen. Samen houden deze twee processen de genetische variatie in de populatie in stand.
Onthoud
Een gen kan in verschillende vormen voorkomen. Die vormen heten allelen.
Mutatie verandert de basenvolgorde van het DNA en levert zo een nieuw allel.
Recombinatie in de meiose maakt nieuwe combinaties van allelen die er al zijn.
Mutatie is zeldzaam, terwijl recombinatie bij elke meiose en bevruchting plaatsvindt.
Voorbeeld uit een echt examen
none
In een populatie van 1000 individuen heeft elk individu twee kopieën van een gen. De kans op mutatie per allel per generatie is 1 op 100.000. Hoeveel nieuwe mutante allelen verwacht je per generatie?
- 1
Aantal allelen in de populatie: 1000 × 2 = 2000.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat recombinatie nieuwe allelen maakt. Recombinatie combineert alleen allelen die er al zijn.
Mutaties ontstaan toevallig en niet omdat een organisme ze nodig heeft. Schrijf dus niet dat een organisme een mutatie krijgt om zich aan te passen.
Recombinatie vindt plaats in de meiose, bij de vorming van geslachtscellen. Verwar het niet met mitose, waarbij geen recombinatie optreedt.
Snel checken
Welk proces zorgt voor het ontstaan van nieuwe allelen van een gen?
Waardoor ontstaat variatie door recombinatie, zonder dat er nieuwe allelen zijn?