Genetische modificatie: gewenste genen gericht overbrengen
Bij genetische modificatie brengt de mens een gewenst gen over naar een ander organisme. Dit onderwerp laat zien hoe zo'n nieuwe genencombinatie ontstaat en waarom de plek van het gen in de cel belangrijk is voor de verspreiding.
Bij genetische modificatie haalt de mens een gewenst gen uit een organisme en brengt het over naar het DNA van een ander organisme. Zo ontstaat een genencombinatie die in de natuur niet of nauwelijks voorkomt. Het gewenste gen zit in een genconstruct. Dat is een stukje DNA met het gen en de onderdelen die nodig zijn om het gen in de cel te laten werken.
Waar het genconstruct terechtkomt, bepaalt hoe het zich kan verspreiden. Bij een plant kan het genconstruct in het kern-DNA liggen of in het chloroplast-DNA. Kern-DNA komt via het stuifmeel bij andere planten terecht. Stuifmeel kan een grote afstand afleggen. Daarom kan een gen in het kern-DNA zich over een groot gebied verspreiden.
Chloroplast-DNA wordt bij aardappel alleen via de eicel doorgegeven. Het stuifmeel draagt dit DNA dus niet mee. Zo blijft een genconstruct in het chloroplast-DNA beperkt tot de plant zelf en de zaden of knollen die daaruit groeien.
Onthoud
Genetische modificatie brengt een gewenst gen over naar het DNA van een ander organisme.
Het gen zit in een genconstruct, een stukje DNA dat ervoor zorgt dat het gen werkt.
Kern-DNA van een plant komt via stuifmeel bij andere planten terecht.
Chloroplast-DNA van aardappel wordt alleen via de eicel doorgegeven en niet via stuifmeel.
Waar het genconstruct ligt, bepaalt hoe groot de kans op verspreiding is.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je twee dingen beredeneren. Eerst waarom een genconstruct in het kern-DNA van een aardappelplant massaal kan worden verspreid. Daarna waarom de kans op verspreiding via chloroplast-DNA nihil is.
- 1
Het genconstruct zit in het kern-DNA van de plant.
Veelgemaakte fouten
Je denkt dat alle DNA van een plant hetzelfde wordt doorgegeven. Let erop dat kern-DNA en chloroplast-DNA op een andere manier overerven.
Je redeneert dat een gen in de chloroplasten via stuifmeel kan worden verspreid. Stuifmeel draagt in dit geval geen chloroplast-DNA mee.
Je noemt alleen dat een gen wordt overgebracht, zonder te zeggen waar het gen in de cel ligt. Bij een verspreidingsvraag is de plek van het genconstruct juist het belangrijkste.
Snel checken
Een genconstruct zit in het kern-DNA van een aardappelplant. Via welke route kan het naar de bloemen van een andere plant komen?
Bij aardappel worden chloroplasten alleen via de eicel doorgegeven. Wat volgt daaruit voor verspreiding via stuifmeel?