Uitscheiding bij de mens en andere eukaryoten
Uitscheiding zorgt dat afvalstoffen uit het lichaam verdwijnen voordat ze schade doen. Voor het examen moet je de bouw en werking van de uitscheidingsorganen van de mens kunnen beschrijven, en weten hoe het bij andere eukaryoten gaat.
Uitscheiding is het verwijderen van stoffen die het lichaam niet kan gebruiken of die giftig zijn. Denk aan ureum, koolstofdioxide, overtollig water en zouten. Ophoping zou het lichaam schaden, dus moeten ze eruit.
Bij de mens doen verschillende organen dit werk. De longen scheiden koolstofdioxide en waterdamp uit. De huid scheidt via zweet water, zouten en een beetje ureum af. De nieren doen het meeste werk. Zij filteren het bloed en maken urine.
Een nier bestaat uit ongeveer een miljoen nefronen. Elk nefron begint in het glomerulus, een bloedvaatkluwen in de kapsel van Bowman. Daar wordt het bloed gefilterd. Het filtraat, de primaire urine, stroomt door het kronkelbuisje, de lis van Henle en de verzamelbuis. Onderweg neemt het lichaam stoffen die het nodig heeft weer terug, zoals glucose en het grootste deel van het water. Wat overblijft verlaat de nier als urine.
De nier werkt dus in twee stappen. Eerst vindt filtratie plaats, daarna terugresorptie. Dat is in het kort:
- filtratie in het glomerulus
- terugresorptie in de buisjes van het nefron
- afvoer van de urine via de urineleider naar de blaas
Ook eencellige eukaryoten hebben uitscheiding. Het pantoffeldiertje heeft een contractiele vacuole. Die pompt overtollig water uit de cel.
Onthoud
Uitscheiding verwijdert afvalstoffen zoals ureum, koolstofdioxide, water en zouten.
De nieren filteren het bloed en maken urine uit het filtraat.
In het glomerulus vindt filtratie plaats en in de buisjes terugresorptie.
De longen en de huid scheiden ook stoffen uit.
Eencellige eukaryoten gebruiken een contractiele vacuole om water weg te pompen.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Hoeveel procent van het water uit het primaire filtraat wordt bij een gezonde volwassene per dag teruggenomen? We rekenen vereenvoudigd met water alleen.
- 1
Er ontstaat per dag ongeveer 180 liter primaire urine.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat urine direct in het glomerulus wordt gemaakt. Beschrijf liever eerst de filtratie en daarna de terugresorptie in de buisjes.
Leerlingen noemen alleen de nieren bij uitscheiding. Denk ook aan longen en huid, en noem bij elk orgaan welke stoffen het afvoert.
Snel checken
Waar vindt de filtratie van het bloed plaats in de nier?
Waarom komt glucose bij een gezond mens niet in de urine terecht?