Bouw, werking en functie van de nier
De nier is het belangrijkste uitscheidingsorgaan van de mens. Bij het examen moet je kunnen uitleggen waarom de bouw van de nier past bij zijn werk.
De nier filtert het bloed en houdt zo de samenstelling van het bloed op peil. Dat gebeurt in de nefronen. Elk nefron bestaat uit een glomerulus met een kapsel van Bowman, een kronkelende tubulus en een verzamelbuisje.
Bouw en functie hangen samen. In de glomerulus wordt het bloed onder hoge druk gefilterd. Het filtraat bevat water, zouten, glucose en ureum. Grote eiwitten en bloedcellen blijven in het bloed, omdat de wand van de bloedvaatjes ze tegenhoudt.
In de tubulus gaat het grootste deel van het filtraat weer terug naar het bloed. Het binnenoppervlak is groot door de vele kronkels en microvilli. De wand is dun en ligt tegen bloedvaatjes aan. Stoffen kunnen zo snel de wand passeren. Dat past bij de taak om nuttige stoffen terug te winnen.
In de verzamelbuisjes wordt de urine op maat gemaakt. Hoeveel water terugkeert, hangt af van de permeabiliteit van de wand. Ureum verlaat de buisjes deels door diffusie. Verandert de permeabiliteit voor ureum, dan verandert de samenstelling van de urine.
Water volgt de opgeloste stoffen via osmose. Daarom bepalen de zouten en het ureum in het weefsel mee hoeveel water er terugkomt. Dit is de kern van het verband tussen bouw, werking en functie.
Onthoud
De glomerulus filtert het bloed, de tubulus neemt nuttige stoffen weer terug.
Het grote binnenoppervlak en de dunne wand van de tubulus maken snel transport mogelijk.
In de verzamelbuisjes bepaalt de permeabiliteit hoeveel water en ureum in de urine blijven.
Water gaat via osmose mee met opgeloste stoffen, dus de osmotische waarde stuurt de waterterugname.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je beredeneren hoe een lagere permeabiliteit voor ureum meer waterverlies geeft.
- 1
Minder permeabiliteit betekent dat minder ureum uit de verzamelbuisjes terug naar het weefsel diffundeert.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zeggen dat stoffen 'gefilterd' worden in de verzamelbuisjes. Beter is te zeggen dat ze daar teruggenomen of uitgescheiden worden, omdat filtratie in de glomerulus plaatsvindt.
Leerlingen laten de osmotische waarde weg en noemen alleen dat er meer water verloren gaat. Beter is eerst de osmotische waarde en daarna het effect op het water te beschrijven.
Leerlingen verwarren permeabiliteit met de hoeveelheid stof in het bloed. Beter is te denken aan hoe makkelijk een stof de wand van het buisje passeert.
Snel checken
Een nier heeft veel kronkelende buisjes met een groot binnenoppervlak. Wat is het gevolg voor de functie van de tubulus?
Welk gevolg heeft een hogere permeabiliteit van de verzamelbuisjes voor water?