Zelfregulatie: hoe longen, lever, nieren, huid, zenuwstelsel en hormoonstelsel de homeostase bewaren
Het lichaam houdt zijn inwendige milieu binnen smalle grenzen. Bij deze les zie je welke organen daarbij meewerken, en dit onderwerp komt vaak terug in het examen.
Homeostase betekent dat het lichaam de inwendige omstandigheden stabiel houdt. Denk aan de lichaamstemperatuur, de bloedsuikerspiegel en de hoeveelheid water in het lichaam. Daarvoor is een regelkring nodig met een meetpunt, een regelcentrum en een effector.
De longen zorgen voor de gasuitwisseling. Ze nemen zuurstof op en voeren koolstofdioxide af. Zo blijven de concentraties van deze gassen in het bloed binnen de grenzen.
De lever slaat glucose op als glycogeen. Als de bloedsuikerspiegel daalt, geeft de lever weer glucose af. Daarnaast zet de lever giftige stoffen om en maakt ze ureum uit overtollige aminozuren.
De nieren filteren het bloed. Daarna nemen ze water en zouten weer terug op, afhankelijk van wat het lichaam nodig heeft. Zo regelen de nieren de waterbalans en de zoutbalans.
De huid helpt bij de temperatuurregeling. Bloedvaten in de huid verwijden of vernauwen zich. Zweetklieren scheiden zweet af, en dat verdampt en koelt het lichaam af.
Het zenuwstelsel en het hormoonstelsel werken samen met deze organen. Het zenuwstelsel reageert snel via zenuwimpulsen. Hormonen werken trager, maar hun effect houdt langer aan. Insuline en glucagon regelen bijvoorbeeld de bloedsuikerspiegel, en schildklierhormoon regelt de stofwisseling.
Onthoud
Homeostase berust op een regelkring met meetpunt, regelcentrum en effector.
De longen regelen de gasuitwisseling, met opname van zuurstof en afvoer van koolstofdioxide.
De lever regelt de bloedsuikerspiegel via glycogeen en zet giftige stoffen om.
De nieren regelen de waterbalans en de zoutbalans door filtratie en terugresorptie.
De huid koelt het lichaam af via zweten en de doorbloeding van de huid.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je per proces bepalen of het bijdraagt aan de kerntemperatuur in periode a of in periode b.
- 1
In figuur 2 stijgt de kerntemperatuur in periode a en daalt de kerntemperatuur in periode b.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat hormonen net zo snel werken als zenuwimpulsen. Beter is te onthouden dat hormonen trager werken maar langer aanhouden.
Leerlingen verwarren verwijde bloedvaten met warmteproductie. Beter is te bedenken dat verwijde bloedvaten warmte afgeven aan de omgeving.
Leerlingen zien de nieren alleen als plek waar urine ontstaat. Beter is te kijken naar filtratie en terugresorptie samen.
Snel checken
Welk orgaan regelt de waterbalans door het bloed te filteren en water terug te resorberen?
Wat gebeurt er met de bloedvaten in de huid wanneer het lichaam afkoelt en warmte moet sparen?