Hormonale regulatie en homeostase
Het lichaam houdt zijn inwendige omstandigheden binnen vaste grenzen. Dat heet homeostase, en hormonen spelen daarbij een grote rol. Dit verband komt vaak terug in examenvragen.
Het lichaam houdt zijn inwendige omstandigheden binnen grenzen. Dat heet homeostase. Denk aan de bloedglucose, de lichaamstemperatuur of de hoeveelheid koolstofdioxide in het bloed.
Hormonen zijn hierbij een belangrijk middel. Een klier maakt een hormoon en geeft het af aan het bloed. Via het bloed bereikt het hormoon zijn doelcellen. Alleen cellen met de juiste receptor reageren erop. Zo kan een klier ver van de doelcel toch een effect hebben.
Bij hormonale regulatie werkt meestal negatieve terugkoppeling. Een afwijking van de normwaarde zet een hormoon in werking. Dat hormoon zorgt voor een effect dat de afwijking opheft. Daardoor keert de waarde terug naar de norm, en wordt er minder hormoon gemaakt.
Neem bloedglucose als voorbeeld. Na een maaltijd stijgt de glucoseconcentratie. Dan maakt de alvleesklier insuline. Insuline zorgt dat cellen glucose opnemen en dat de lever glucose opslaat. Daardoor daalt de glucoseconcentratie weer naar de norm.
Let bij een examenvraag op de volgorde van de gevolgen. Een hormoon verandert eerst de stofwisseling of de activiteit van cellen. Pas daarna verandert de waarde in het lichaam.
Onthoud
Homeostase betekent dat een inwendige waarde binnen een bepaalde grens blijft.
Hormonen worden door klieren in het bloed afgegeven en bereiken zo hun doelcellen.
Alleen doelcellen met de juiste receptor reageren op een bepaald hormoon.
Bij negatieve terugkoppeling werkt het effect de afwijking tegen.
Door de verandering in celactiviteit keert de waarde weer terug naar de norm.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Het gaat om de vraag hoe een hogere T4-afgifte zorgt voor een sterkere prikkel van het ademcentrum. Het antwoord loopt via de stofwisseling en het koolstofdioxide in het bloed.
- 1
Een hogere T4-concentratie zorgt voor meer dissimilatie, dus de stofwisseling neemt toe.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat elk hormoon op alle cellen werkt, let op de cellen met de juiste receptor.
Verwar negatieve terugkoppeling niet met versterking, want het effect van het hormoon tegenwerkt de afwijking juist.
Snel checken
Een hormoon van de alvleesklier zorgt ervoor dat de bloedglucose na een maaltijd daalt. Welk verschijnsel beschrijft het effect op de glucoseconcentratie het best?
Na een maaltijd stijgt de bloedglucose. Welk hormoon zorgt ervoor dat cellen glucose opnemen en de glucoseconcentratie daalt?